Čitaj mi!

Jevrejska digitalna zbirka Istorijskog arhiva Beograda, čuva sećanje na beogradske Jevreje

Čuvajući svoj identitet, beogradska jevrejska zajednica je učestvovala u preplitanju kultura svih žitelja Beograda. Drugi svetski rat naglo je prekinuo život jevrejske zajednice u Beogradu. Detalje o njihovom životu čuva Istorijski arhiv Beograda.

Sećanje na beogradske Jevreje čuvalo je 30.000 kutija. Istorijski arhiv Beograda je za tri godine pregledao, opisao, skenirao i preveo više od 100.000 dokumentata u vezi sa ovom temom. Građa je sada dostupna na sajtu Jevrejska digitana zbirka.

„Jevrejska digitalna zbirka je pokrila gotovo celokupnu građu koja se tiče ove zajednice u Beogradu, a broji 60.000 predmeta. Taj predmet može da ima jedan dokument, a može da ima i sto dokumenata“, objašnjava Tijana Kovčić, arhivsta u Istorijskom arhivu Beograda, koordinatorka projekta.

Na osnovu ove građe, koja obuhvata 200 godina, saznajemo kako je živele jevrejska zajednica u Beogradu, koje su radnje držali, gde i kako su putovali, kod kog krojača su šili odeću ,na kakve su balove odlazili.

„Kako je od 18. veka, kada je u Zemunu koji je tada bio deo Austro-ugarske, Jevrejin koji je hteo da kupi kuću u hrišćanskom delu grada, morao je da piše molbu. Kako je jevrejska zajednica napredovala, integrisala se i postala ravnopravni deo društva do pred Drugi svetski rat“, napominje arhivistkinja.

Najstariji predmeti su iz 1751. godine i to su popisi građana iz Zemunskog magistrata.

„Najmlađi su nastali nakon Drugog svetskog rata i uglavnom su to odricanja građana jevrejske nacionalnosti koji se odriču državljanstva FNRJ, zato što se iseljavaju u Izrael. To je bio uslov da se isele u Izrael“, dodaje Kovčićeva.

Istraženo je 60 fondova i zbirki sa oko 60.000 predmeta.

„Počeli smo sa gradskim organima vlasti, kao što su Zemunski magistrat, Uprava Grada Beograda, koja je bila policijska vlast u Beogradu 1945. Zatim smo obradili i opštine Beograda, posleratne odbore Grada Beograda i skupštine opština, pa onda prešli na udruženja građana“, dodaje koordinatorka projekta.

Obrađene su i škole u delovima grada u kojima su Jevreji živeli, Dorćol, Vračar, Zemun. U učeničkim dnevnicima zabeležno je ko je koje veroistpovesti, kakvog je vladanja, ali i naravi.

„Onda smo za određenog učenika, Rafaila Rafailovića, videli da je bio u istom razredu sa Gavrilom Principom i Trifkom Grabežom. To je jedna interesantna činjenica na koju smo naišli“.

Digitalna zbirka se pretražuju po fondu, godini, imenu ili jednoj od 20 ponuđenih tema.

„To su svakodnevni život, privreda, finansije, policija, vojska, žene. Recimo, ako izaberete temu žene, izaći će negde oko desetak hiljada predmeta gde se spominju žene jevrejske narodnosti“, napominje Kovčićeva.

Na osnovu imena i prezimena može se rekonstruisati i život pojedinaca.

„Ukucala sam ime Benjamin Dars. On je bio jedan običan bankarski činovnik, ni po čemu se nije isticao u predratnom životu Beograda, ali izašlo je jako puno skenirane građe. Prvo, njegova prijava boravka gde se vide svi njegovi osnovni podaci – datum i mesto rođenja, roditelji, žena, dete. Da je živeo u Ulici Princa Evgenija 19, to je današnja ulica Braće Baruh“, objašnjava način pretrage Tijana Kovčić, arhivsta u Istorijskom arhivu Beograda.

Jevrejska digitalna zbirka je dostupna svima, bez registracije, a ovaj jedinstveni izvor podataka, kako je zabeleženo na sajtu, pretražuju ljudi iz celog sveta.