Pravo na sutra: "Ovako priča počinje – raseljeni..."

Njihovo svedočenje vraća nas u vreme pritiska i nasilja, Albanci su se neprekidno doseljavali na područje Kosova i Metohije. U tom periodu je Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija važila za uglednu i ekonomski snažnu državu.

Raseljavanje srpskog stanovništva sa Kosmeta počelo je i pre pedesetih godina. Pedesetih, šezdesetih, sedamdesetih i osamdesetih godina za albanske imigrante tadašnja jugoslovenska vlast nije gradila nove kuće već ih je direktno useljavala u srpske kuće. Predstavnici Udbe su saopštavali srpskim domaćinima da država hoće da otkupi njihovu kuću. Zatečeni i bespomoćni trpeli su i fizičke napade Albanaca, zato su u kratkom roku morali da se iseljavaju. Tako je prošla porodica Uzelac iz okoline Podujeva, ali i mnogi drugi, kaže Ljubomir Uzelac. To je, tvrdi, bio državni projekat. Uspeli smo da dođemo do kupoprodajnog ugovora koji je sklopljen 1965. godine između Opštine Podujevo i porodice Bubalo. U njihovu kuću u Donjoj Dubnici se tada doselila porodica Rustema i Nezmije Đoni iz Tropoje.

Osamdeset prve godine Nezmija Đoni je tukla srpsku decu i zabranjivala im da prolaze ulicom, i još tada su govorili o "velikoj Albaniji", seća se Radosava Vukmirović. Veliko imanje koje je sa suprugom Radosavom i sedmoro dece imala stalno je bilo na udaru. Decu je morala da ispraća i dočekuje iz škole, jer nisu bila bezbedna. Suprug Radosav Vukmirović je u to vreme stalno vođen na "informativne razgovore“, koji su trajali i danju i noću. Trpeo je i izmišljen sudski proces, a kada su zapretili da će mu ubiti jednog od dvojice sinova, morao je da napusti Podujevo i pristane da proda kuću i imanje od sedam hektara. Nastavili su da mu prete i posle preseljenja u Šumadiju!

Ružica Sudimac Marković kaže da nikada nije bilo lako živeti na Kosovu i Metohiji. Pamti kako su iz sreza Lapskog, iako su tada Srbi bili većinsko stanovništvo, morali da odu u Prištinu, pa i iz nje 1999. godine. Svedoči da je tada jedna Srpkinja iz Prištine udavljena u kadi.

Od tragedije koju su doživeli 1986. godine u centru Prištine, kada joj je Albanac automobilom ubio jedanaestogodišnjeg bratanca Mladena Sudimca, nikada se nisu oporavili. Ime počinioca se zna, ali nikada nije odgovarao.

U Kuršumliji i drugim mestima širom zemlje žive Srbi raseljeni sa Kosova i Metohije. U Narodnom muzeju Toplice kažu da u Srbiji nikada nije organizovan naučni skup zbog decenijskog iseljavanja Srba iz kolevke Srbije.

Autor emisije: Svetlana Vukmirović

Snimatelji: Goran Koprivica, Marko Kovačević

Tonski snimatelj: Miroslav Radišić

Montaža: Vesna Grba

Realizacija: Vesna Novaković