ARHIV.doc

Godinu 1968. obeležile su brojne demonstracije i rađanje novih pokreta širom sveta. Nezadovoljstvo zbog sve većih socijalnih razlika, nezaposlenosti, raskošnog života povlašćene novonastale vladajuće klase, koja je mahom dolazila iz redova rukovodstva Saveza komunista Jugoslavije, raslo je i u Jugoslaviji, takođe i među studentima.

Demonstracije 1968. juna meseca u Jugoslaviji i Beogradu bile su deo talasa demonstracija koje su te godine zahvatile veliki deo sveta i koje su imale, pored opštih, i svoje neposredne povode.

Prvi put kod nas studenti su se pobunili još decembra ’66. godine kada je postavljeno pitanje kako je Vlada Jugoslavije protiv rata u Vijetnamu a sa druge strane sarađuje sa Vladom Amerike? Ovi protesti označili su prekretnicu u Savezu studenata i kulminirali su 2. juna kada je zakazana manifestacija "Mikrofon je vaš", čiji su organizatori bili Dom omladine i "Večernje novosti" a pravo učestvovanja imali su svi pa i studenti. Najava nevremena pomerila je manifestaciju u salu Radničkog univerziteta a zbog ograničenog kapaciteta za zainteresovane studente nije bilo mesta, pa su, ovako rezignirani, počeli da protestuju a uskoro se to pretvorilo u otvoreni sukob sa milicijom.

Sledećeg dana, 3. juna ujutru, podvožnjak na Novom Beogradu postaće mesto obračuna studenata, koji su se ponovo zaputili ka gradu, i milicije.

Na licu mesta pojavili su se mnogi državni funkcioneri (Veljko Vlahović, Miloš Minić, Stevan Doronjski, Branko Pešić) sa idejom  da odvrate akademce od postojeće namere, no protesti su se preneli na fakultete, akademije i više škole. Studenti Filozofskog fakulteta su se brzo organizovali  i na fakultetu je počeo intenzivan program. Na glavnoj bini su se smenjivali umetnici od kojih je Stevo Žigon dobio ovacije izvođenjem govora Robespjera iz predstave "Dantonova smrt", koja se tada igrala u Jugoslovenskom dramskom pozorištu. Po ugledu na Francusku buržoasku revoluciju formirani su "konventi" za ekonomiju, politiku i druge teme.

Profesori Nikola Milošević, Dragoljub Mićunović i drugi držali su predavanja i diskutovali sa studentima o svim problemima društva a umetnici su se masovno solidarisali sa studentima; među njima su bili Desanka Maksimović, Mira Alečković, Duško Radović, Branko Ćopić...  Demonstracije su se u manjem obimu odvijale i u Zagrebu, Sarajevu, Ljubljani, Prištini.  Sedmog dana protesta drug Tito se u kasnim večernjim časovima obratio studentima posredstvom televizije te naizgled ih je, bar javno, podržao. Ubrzo su se protesti sami ugasili.

Jedan deo studenata prošao je  bez posledica ali oni koji su prokazani kao lideri, i neki od profesora, platili su učešće u protestima oduzimanjem pasoša, izbacivanjem sa fakulteta, gubljenjem radnih mesta a neki su u narednim godinama dobili i zatvorske kazne.

Šezdeset osma - studenti i profesori, tri arhivska zapisa koja mogu da nauče i podsete nove i stare i studente i profesore.

Vernici snova - specijalna emisija realizovana od arhivskog materijala iz Dokumentacije TVB, koji se odnosi na vreme i događaje šezdesetih u Americi od čuvenog marša za ljudska prava, velikih sukoba sa policijom u Aziji, studentskih nemira širom Evrope do događaja kod podvožnjaka u Beogradu. Korišćen je takođe intervju sa filozofom Herbertom Markuzeom i sa studentskim liderom Rudijem Dučkeom.

– Tekst govori Mihailo Mijušković, pom. režije Milka Danilović; snimatelj zvuka Milan N. Stojanović; muz. urednik Ljubomir Vučković, grafička obrada Dejan Kozić, montažer Vojislav Mihajlović; scenario i režija Mira Otašević, Bojana Andrić

– Premijerno emitovano u "Teveteci" 01.07.1998, reprizirano u "Trezoru" 18.08.1998, 17.06.2014, 05.04.2017, 02.06.2017, 28.11.2019. i 08.09.2020.

Univerzitet 68 - Specijalna emisija, realizovana od arhivskog materijala iz Dokumentacije TVB o studentskim nemirima u i na Beogradskom univerzitetu između 2. i 9. juna 1968.
– Realizacija Milka Danilović, Žarko Obračević, Ljubomir Vučković, Mira Otašević, Bojana Andrić
– Proizvedeno 1998, pemijerno emitovano 08.07.1998. u "Teveteci", reprizirano 18.08.1998, u "Trezoru" 05.04.2017, 02.06.2017, 07.12.2018. i  08.09.2020.

Sličnosti i razlike - Rasprava o temi "Studentske demonstracije 1968. i 1991. godine - sličnosti i razlike", održana je 12. aprila 1991. godine u studiju Trećeg programa Radio Beograda. Sutradan, u televizijskom Dnevniku emitovan je desetominutni  audio-video zapis uz sledeću najavu novinara: "Raspravi je prisustvovala Zagorka Golubović i još sedam profesora izbačenih 1968. sa fakulteta. Neki od njih su nedavno vraćeni na fakultet, a drugi to nisu dočekali nego su se penzionisali, treći rade u istom Institutu društvenih nauka gde su posle izbacivanja zaposleni. Ipak, svi su i dalje aktivni. Nekada, 1968, svi su bili članovi Komunističke partije, sem Triva Inđića koji je izbačen iz partije 1967, danas su raznobojnih idejnih orijentacija, među njima su dvojica demokrata, jedan UJDIjevac, jedan socijalista, ostali su nezavisni. Specijalno za TV Beograd odgovarali su na pitanje, šta je slično, a šta različito u demonstracijama 1968. u odnosu na 1991. godinu.
– Učesnici: dr Ljubomir Tadić, dr Nebojša Popov, dr Mihajlo Marković, dr Svetozar Stojanović, dr Miladin Životić, dr Zagorka Golubović, dr Trivo Inđić
– reporter Vesna Jugović, snimatelj Erol Čolaković
– Premijerno emitovano 13.04.1991; Redakcija informativnog programa; reprizirano u "Trezoru" 05.04.2017, 02.06.2017. i 08.09.2020.

 Šezdeset osma: lične istorije - Povodom 40 godina od velikih studentskih demonstracija u Beogradu, u izdanju Drugog programa Radio Beograda i "Službenog glasnika" objavljen je zbornik Šezdeset osma - lične istorije, 80 svedočenja. 80 ključnih svedoka i učesnika, pobunjeni profesori i studenti od kojih su neki robijali zbog svojih političkih uverenja, nastupali su u stotinak emisija dokumentarne serije Radio Beograda 2 Govori da bih te video, a transkripti njihovih ispovednih monologa objavljeni su u štampanom zborniku koji je pripremio Đorđe Malavrazić. U prepunom Klubu Radio Beograda održana je promocija ove knjige, a govorili su učesnici događaja iz juna 1968, tadašnji studenti i profesori. Izlaganja su pratili dokumentarni snimci sačuvani u Programskom arhivu Televizije, a Radio Beograd je na Drugom programu direktno prenosio promociju iz Kamene sale. U ovoj emisiji korišćeni su: audio-snimak direktnog prenosa koji su vodili Ljubica Ćetković i Dragan Simić, snimci ekipe "Trezora" koja je prisustvovala promociji i zapisi iz Zvučnog arhiva Radio Beograda i Programskog arhiva Televizije Beograd.

– Učesnici: direktor Radio Beograda Slobodan Divjak, gl. i odg. urednik Drugog programa Đorđe Malavrazić, direktor "Službenog glasnika" Slobodan Gavrilović, voditelj Sanja Milić, autori objavljenih tekstova i učesnici demonstracija: Dragoljub Mićunović, Svetozar Stojanović, Rajko Đurić, Sonja Liht, Mihajlo Marković, Aleksandar Ilić, Tomislav Peternek, Snežana Nikšić i interpretator Milan Mihailović
– Ekipa Radio Beograda: ton majstor Goran Gordić, organizator Miodrag Bogdanović, producent Mila Nikolić; ekipa Televizije: snimatelj Milena Jekić, organizator Gordana Grdanović, obrada tona Marko Vučković, urednik istraživač Vesna Ignjatović, montažer Nada Dodig Zildžić, autor Bojana Andrić
– Snimano 23.12.2008, premijerno emitovano 27.03.2009. u "Trezoru", reprizirano 17.06.2014, 05.04.2017. i 02.06.2017; Redakcija za istoriografiju