Petar Žarković: Intelektualac i nacija u socijalizmu (1)

U središtu Žarkovićeve analize nalazi se način na koji se pisac-intelektualac, u različitim uslovima socijalističke javne sfere, pozicionira kao legitimni tumač epohe i kao kreator uverljivog „opšteg smisla” o naciji, na primeru Dobrice Ćosića kao jedne od najuticajnijih, ali i najviše osporavanih figura srpske kulturne i političke scene XX veka.

Polazeći od pretpostavke da Ćosićev prelazak sa univerzalističkih na partikularističke pozicije o naciji ne treba objašnjavati ni kao ideološko preobraćenje ni kao prikriveni nacionalizam, autor istražuje pod kojim uslovima pisac stiče i menja status povlašćenog tumača epohe. Analiza se oslanja na pojmove organskog intelektualca Antonija Gramšija i intelektualnog polja Pjera Burdijea, te prati javni angažman Dobrice Ćosića kroz tri razdoblja jugoslovenskog socijalizma: ’vreme uverenja’ (1958–1968), ’vreme preispitivanja’ (1968–1987) i ’vreme radikalne kritike’ (1987–1990).

Studija pokazuje da književni ugled i revolucionarni kredibilitet, stečeni unutar socijalističkog poretka, ostaju upotrebljivi i kada se ideološka osnova menja, da bi u krizi osamdesetih postali oslonac novog narativa o srpskoj naciji. Rad time nadilazi raspravu o pojedincu i otvara pitanje kako je sam socijalizam, dajući intelektualcima institucionalnu podršku i javni autoritet, izgradio aktere koji su ga vremenom mogli i legitimno osporavati.

Studija je nastala u sklopu projekta „Zamišljanje nacije: srpski nacionalni narativi u sporu (XX–XXI vek)” koji se realizuje na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu.

Čita Aleksandar Božović.
Urednica Olivera Nušić.