Kompozitor meseca – Petar Konjović

Konjović je napisao nekoliko orkestarskkih dela kao što su Simfonija u ce molu, varijacije Na selu, Koncert za violinu pod nazivom Jadranski kapričo, simfonijske poeme Serbia liberata, Makar Čudra i Tri psalma za gudački orkestar te Simfonijski triptihon iz Koštane.

Simfonija u ce molu, koju ćete slušati u prvom delu emisije, smatra se prvom simfonijom u istoriji srpske muzike, budući da su simfonijski radovi Isidora Bajića i Miloja Milojevića izgubljeni. Komponovana je 1907. godine, a prvi put je izvedena tek 1923. godine kada je Zagrebačkom filharmonijom dirigovao sam kompozitor.

Obiman prvi stav, bruknerovske širine, kako to navodi Vlastimir Peričić, započinje uvodom, nakon čega slede fanfare rogova koje najavljuju glavnu temu. Ova tema podseća na poznatu narodnu melodiju Lele, Stano mori, dok su u sporednoj temi, koju donose violončela, prisutni elementi narodne melodije Cvekje cafnalo. Drugi, lirski stav započinje temom u oboi zasnovanoj na temi iz uvoda prvog stava, kojoj se potom postepeno priključuju preostali instrumenti, a završava se istom temom kojom je i započeo ovaj stav. Skerco sa triom donosi poletne narodne melodije koje dramski tok vode ka finalu. Uvod završnog stava je izgrađen na temama iz ranijih stavova, dok sam oblik sadrži samo obrise sonatne forme.

U drugom delu pratićete Konjovićev Koncert za violinu i orkestar Jadranski kapričo. Kako ističe muzikološkinja Ivana Vuksanović, početkom 20. veka izdvajaju se dva velika razvojna talasa u relativno mladoj sprskoj muzici. Prva generacija – Konjović, Milojević, Hristić, stvara povoljnije kulture, te pedagoške i komunikacione uslove za ubrzani razvoj sledećih generacija, pre svega praških đaka, koji su, sa druge strane, srpsku muziku približili evropskom nivou. Tako su se izdvojila dva usmerenja: nacionalni smer starije generacije, kojoj pripada Konjović i kosmopolitska struja praških đaka, a ove podele su se odrazile i na koncertantnu srpsku muziku, ističe Ivana Vuksanović.

Do 1940. godine violina je bila neprikosnovena u domaćoj koncertantnoj praksi, te su i kompozitori rođeni 80-ih godina 19. veka – Hristić i Konjović – dali doprinos ovom žanru. Konjović je Koncert za violinu i orkestar Jadranski kapričo komponovao u periodu od 1933. do 1936. godine. Prvi put je izveden na Radio Beogradu 1939, a pravo koncertno izvođenje upriličeno je tek 1952. godine, kada je Marija Mihailović nastupila uz pratnju Beogradske filharmonije i dirigenta Živojina Zdravkovića.

Sam naziv dela sugeriše na to da se teme u ovom delu oslanjaju na popularne dalamatinske melodije, delimično na one koje je Mokranjac koristio u Primorskim napjevima. Prema rečima Vlastimira Peričića, ovo delo zrači ozarenom vedrinom i nepomućenom radosti – „kao ditiramb mediteranskom pejzažu, suncu i moru”.

Autorka Jelena Damjanović