Žene u muzici – Ogusta Olmes

Još od najranijeg detinjstva Ogusta Olmes je morala da se bori za svoje pravo da postane kompozitorka, pošto ju je na ovom putu čak i majka obeshrabrivala, pa je tek nakon njene smrti počela da pohađa časove muzike. Kako u periodu kad je stasavala komponovanje nije bilo prihvatljiva aktivnost za žene visokog društvenog statusa (a kum joj je, kako navode istorijski izvori, bio Alfred de Vinji, francuski književnik i član Francuske akademije), i uprkos tome što je iskazivala izuzetan talenat za muziku, Ogusta Olmes nikada nije uspela da upiše Pariski konzervatorijum, pa je časove klavira i komponovanja pohađala privatno. Harmoniju je učila kod Anrija Lamberta, orguljaša Katedrale u Versaju, a orkestraciju kod Ijasenta Klozea, klarinetiste i profesora kompozicije na Konzervatorijumu u Parizu. Potom je svoja orkestarska dela predstavila Francu Listu koji je u mladoj umetnici prepoznao veliki talenat, divio se njenom radu i ohrabrivao je da nastavi da komponuje, vremenom postavši i jedan od njenih najbližih prijatelja. Godine 1874. upoznala je Sezara Franka sa kojim je započela saradnju i kojeg je smatrala svojim prvim pravim profesorom. Nakon brojnih Frankovih saveta kako da usmerava talenat, Ogusta Olmes je veoma uspešno počela da promoviše svoja dela širom Francuske, izgradivši ubrzo reputaciju važne persone u pariskim kulturnim krugovima. U jednom tekstu objavljenom u časopisu Harmonie et Melodie, Kamij Sen-Sans ju je predstavio sledećim rečima „Kao i deca, žene nemaju jasnu ideju o tome šta su prepreke, a njihova snaga volje ima moć da sruši sve barijere. Gospođica Olmes je žena, i to fanatična". Stvarajući dela kroz profesiju u kojoj su u tom periodu dominirali muškarci, jednom prilikom je dovitljivo rekla: „Moram pokazati svojim kolegama muškarcima od čega sam sazdana".

Poput drugih kompozitorki devetnaestog veka, kao što su Fani Mendelson ili Klara Šuman, i Ogusta Olmes je svoja rana dela objavila pod pseudonimom Herman Centa, pošto žene u evropskom društvu devetnaestog veka nisu ozbiljno shvatane kao umetnice, pa su izdavači odbijali da objavljuju njihove kompozicije.

Iako je, poput svojih savremenica, Ogusta Olmes posebnu naklonost negovala ka minijaturama, ova obožavateljka Riharda Vagnera (kojeg je u Bajrojtu posetila 1869. godine), izražavala se i kroz velike forme. Pisala je tekstove za skoro sva svoja vokalna dela - solo pesme, oratorijume i opere, kao i programske sadržaje koji su pratili njene simfonijske poeme, a u njenom opusu nalaze se i kantate, kamerna muzika, kao i klavirske kompozicije.

Kako ukazuje muzikološkinja Anastasija Belina, koja je u okviru projekta Zaboravljene kompozitorke realizovanog u saradnji Bi-Bi-Sija, Kraljevske muzičke akademije u Londonu i Istraživačkog saveta za umetnost i humanistiku pokrenula istraživanje o Ogusti Olmes: „Njen uspeh bio je veoma upadljiv za to vreme... Kao žena veoma razvijene emocionalne inteligencije, Olmèsova je imala izražen i preduzetnički duh, a bila je i izvanredna u promociji svojih dela. Napisala je velike, grandiozne kompozicije u vreme kada se od žena uglavnom očekivalo da komponuju solo pesme i salonske komade", reči su Anastasije Beline.

Iz impozantne biografije Oguste Olmes izdvajamo da je na takmičenju grada Pariza 1878. godine osvojila drugo mesto za programsku simfoniju Lutecija, inače prvo ostvarenje koje je namenila velikom izvođačkom sastavu. Naime, delo je oblikovano u tri stava, za četvoro solista, naratora, dečji i mešoviti hor i veliki orkestar, a govori o istoimenom gradu u pred-rimskoj Galiji koji je pao pod vlast Rimljana; ovo je, kako ističu izvori, bila kompozitorkina mudra aluzija na opsadu i poraz Francuske u Francusko-pruskom ratu koji se odvijao nekoliko godina ranije, od 1870. do 1871. godine.

Veliki broj orkestarskih ostvarenja Ogusta Olmes pisala je pod uticajem patriotskih osećanja, predstavljajući se i kao autorka programske muzike sa političkim značenjem, o čemu, između ostalih, svedoči i njena simfonijska poema Irska koju je komponovala 1882. godine kako bi podržala irski pokret za nezavisnot. Pretpostavlja se da je to bio i jedan od razloga zbog kojih je uoči obeležavanja stogodišnjice Francuske revolucije 1889. godine, Ogusta Olmes dobila porudžbinu da za Svetsku izložbu u Parizu komponuje Trijumfalnu odu. Delo je namenila velikom izvođačkom ansamblu u kojem je učestvovalo oko 1200 muzičara, a interesantno je podsetiti da je tom prilikom svečano otvoren i Ajfelov toranj kao glavna kapija za ulaz na Svetsku izložbu. Veliki uspeh koji je u tom periodu stekla, omogućio joj je da bude na zasluženom pijedastalu evropske kulture, a reči kritičara nakon Svetske izložbe bile su pune hvale naglašavajući da je „Sa Ogustom Olmes Francuska dobila muzu za sva vremena".

Kao i u umetničkoj, ni u privatnoj sferi Ogusta Olmes nije živela onako kako je francusko društvo druge polovine devetnaestog veka očekivalo od žene. Naime, kao jedina naslednica očevog bogatstva, imala je dovoljno sredstava da samostalno i pod svojim imenom objavljuje dela, a potom je sve manuskripte zaveštala Pariskom konzervatorijumu. Pored toga, pune dve decenije bila je u otvorenoj vezi sa Katjulom Mendesom, pesnikom i jednim od važnih članova francuskih intelektualnih krugova, sa kojim je imala petoro dece. Preminula je u Parizu 28. januara 1903. godine.

Urednica Irina Maksimović Šašić