Doseljavanje Slovena na Balkan u 6. veku ‒ istorijska činjenica ili mit?

Prema tradicionalnom istorijskom tumačenju, koje se decenijama nalazi u udžbenicima i naučnim pregledima, Sloveni su tokom 6. i 7. veka počeli da prelaze Dunav i naseljavaju Balkan. Vizantijski pisci tog vremena beleže njihove upade, naseljavanja i postepeno širenje po čitavom poluostrvu. Tokom narednih vekova formiraju se prve slovenske kneževine, a među njima i prve srpske političke zajednice. Ovakvo viđenje prošlosti zasniva se pre svega na pisanim izvorima vizantijskih istoričara Prokopija Kesarijskog i Jovana Efeskog, a kasnije i cara Konstantina VII Porfirogenita, zatim arheološkim nalazima i lingvističkim istraživanjima.

Međutim, poslednjih decenija sve češće se postavlja pitanje da li je velika seoba Slovena zaista bila onakva kakvu je poznajemo. Pojedini istraživači smatraju da pisani izvori nisu dovoljno jasni da bi dokazali masovno doseljavanje čitavih naroda. Drugi ukazuju na znatno veći kontinuitet stanovništva na Balkanu. Dok treći smatraju da se iza srednjovekovnih etničkih naziva kriju mnogo složeniji procesi kulturnih i političkih promena nego što se obično pretpostavlja. U takvim tumačenjima postavlja se pitanje da li su Sloveni bili doseljenici, starosedeoci ili rezultat dugoročnog mešanja različitih naroda.

Kako uopšte proučavati događaje stare gotovo hiljadu i po godina? Koliko možemo verovati srednjovekovnim hronikama? Šta nam danas govore arheologija, antropologija, genetika i lingvistika? Da li je priča o doseljavanju Slovena jedna od apsolutno potvrđenih istorijskih činjenica ranog srednjeg veka ili je reč o teoriji koju treba ponovo preispitati u svetlu novih istraživanja? O tim pitanjima danas u emisiji Rečeno i prećutano govore istoričar i vizantolog Predrag Komatina iz Vizantološkog instituta SANU i Miodrag Milanović, strukturalni antropolog.

Pokušaćemo da sagledamo argumente obeju strana i odgovorimo na pitanje koje već dugo izaziva rasprave među naučnicima, ali i među širom javnošću: da li je doseljavanje Slovena na Balkan u 6. i 7. veku nesporna istorijska činjenica ili tema oko koje još uvek postoje nedoumice?

Emisiju priprema i vodi Marko Đurić.