„Drugi mozak“ u crevima mogao bi da bude ključ za razumevanje zatvora i bolova u stomaku

Zatvor i bolovi u stomaku često se javljaju istovremeno, ali naučnici još uvek ne razumeju u potpunosti kako nervni sistem usklađuje kretanje sadržaja kroz creva sa osećajima koji nastaju unutar digestivnog trakta. Nova studija sprovedena na miševima identifikovala je grupu neurona koja bi mogla da ima važnu ulogu u oba procesa.

Kada su istraživači aktivirali ove ćelije u izolovanom debelom crevu, fekalne mase su se češće kretale napred. Međutim, kada su iste neurone aktivirali kod živih miševa, životinje su pokazale ponašanja koja se dovode u vezu sa bolom ili nelagodnošću.

Prema autorima, rezultati ukazuju na mogućnost da isti neuroni u crevima koordinišu i kretanje sadržaja kroz debelo crevo i način na koji organizam oseća šta se dešava unutar digestivnog sistema.

Studija je trenutno dostupna kao preprint na platformi bioRxiv i još nije prošla proces recenzije.

Digestivni trakt sadrži razgranatu mrežu nervnih ćelija poznatu kao enterički nervni sistem. On se često opisuje kao „drugi mozak“, jer reguliše varenje i koordiniše kontrakcije mišića koje potiskuju sadržaj kroz creva.

Istraživanje objavljeno 2025. godine u časopisu Nature pokazalo je da različite hranljive materije aktiviraju različite grupe enteričkih neurona kod miševa, što predstavlja dodatni dokaz da nervni sistem creva može da prepoznaje i razlikuje signale koji nastaju unutar samog creva.

Ipak, enterički nervni sistem sadrži veliki broj različitih vrsta neurona, a naučnici i dalje nastoje da utvrde ulogu svake od tih populacija.

U ovom istraživanju naučnici su analizirali podatke o ekspresiji gena kako bi pronašli marker koji razlikuje senzorne neurone unutar creva od nervnih ćelija koje povezuju creva sa mozgom i kičmenom moždinom. Analiza ih je dovela do gena Pdyn, koji kodira protein prodinorfin.

Koristeći genetski modifikovane miševe, istraživači su pratili neurone povezane sa ovim genom i utvrdili da su koncentrisani unutar sopstvenog nervnog sistema debelog creva, pri čemu neki od njih čine deo nervne mreže koja kontroliše pokretljivost creva.

To je omogućilo naučnicima da proučavaju specifičnu grupu neurona za koju se sumnja da učestvuje u pokretanju sadržaja kroz debelo crevo.

Ispitivanje njihovih električnih osobina pokazalo je da reaguju kratkim, brzim impulsima – proizvode jedan ili dva signala nakon stimulacije, a zatim prestaju da reaguju čak i ako se stimulacija nastavi.

Moguća veza između pokretljivosti creva, bola i upale

Istraživači su potom aktivirali ove neurone pomoću svetlosti kako bi ispitali njihov uticaj na kretanje sadržaja kroz creva. Kada su stimulisali neurone u debelom crevu koje je bilo izdvojeno iz tela miša, fekalne mase su se pomerale napred.

„Naši ex vivo eksperimenti pružaju najjači dokaz za to“, izjavio je Danijel Verbaro, pedijatar i lekar-naučnik sa Medicinskog fakulteta Univerziteta Vašington u Sent Luisu.

Pošto je debelo crevo bilo izdvojeno iz organizma, više nije primalo signale iz mozga, kičmene moždine ili spoljašnjih nerava, što je omogućilo istraživačima da vide šta nervne ćelije samog creva mogu da postignu bez uticaja ostatka nervnog sistema.

Ipak, kada su isti neuroni stimulisani kod živih miševa, nije došlo do promene količine izlučene stolice.

Verbaro smatra da je razlog u tome što pokretljivost creva kod živog organizma zavisi i od signala enteričkog nervnog sistema i od nerava koji se nalaze van creva. „Verovatno kombinacija ovih spoljašnjih signala i signala enteričkog nervnog sistema kontroliše pokretljivost gastrointestinalnog trakta kod miša“, rekao je on.

Iako stimulacija nije uticala na količinu stolice, kod miševa je izazvala drugačiju reakciju. Životinje su se ukočile i zatezale područje oko očiju, što se kod miševa smatra pokazateljem bola ili nelagodnosti.

To ukazuje da bi ovi neuroni mogli da učestvuju ne samo u pokretanju sadržaja kroz creva, već i u načinu na koji organizam oseća dešavanja unutar digestivnog trakta. Ipak, istraživači ističu da još ne znaju šta su miševi tačno osećali niti da li ovi neuroni neposredno izazivaju bol.

„Još nismo razjasnili kako su ove funkcije međusobno povezane“, kazao je Verbaro.

Naučnici su takođe utvrdili da ovi neuroni poseduju osobine koje bi mogle da im omoguće da prepoznaju signale povezane sa upalom.

„Ovi neuroni kod zdravih miševa ispoljavaju podjedinice receptora za citokine, što nas navodi na pretpostavku da bi mogli direktno da reaguju na upalu“, objasnio je Verbaro.

Slični enterički neuroni pronađeni su i u ljudskim crevima, ali za sada nije poznato da li i kod ljudi imaju isti uticaj na pokretljivost creva i osećaj bola.

„Verujem da će nam ovaj rad na kraju pomoći da bolje razumemo gastrointestinalne simptome kod ljudi“, rekao je Verbaro.

„Mislim da će biti od suštinskog značaja da utvrdimo da li i ljudski enterički neuroni učestvuju u nastanku crevnog bola. To će nam omogućiti da razvijemo bolje strategije usmerene na pokretljivost creva i/ili ublažavanje bola.“

Prema autorima, ovi rezultati bi u budućnosti mogli da doprinesu boljem razumevanju stanja kao što su hronični zatvor i sindrom iritabilnog creva. Međutim, istraživači naglašavaju da ova oboljenja nisu bila predmet ove studije i da će rezultati morati da budu potvrđeni dodatnim istraživanjima, s obzirom na to da rad još nije prošao stručnu recenziju.