Diplomatska blokada na nebu iznad Afrike: Zašto je predsedniku Tajvana onemogućen prelet

Programski direktor Fondacije Beogradskog fonda za političku izuzetnost, Stefan Vladisavljev, ocenjuje za emisiju "U središtu pažnje" Radio Beograda 1 da je ovakva situacija posledica dugogodišnjeg kineskog prisustva na afričkom kontinentu i doslednog sprovođenja "politike jedne Kine".

Ekonomija i diplomatija "ruku pod ruku"

Prema rečima Vladisavljeva, u ovom slučaju radi se o kombinaciji političkih i ekonomskih faktora. Dok je politička osnova neupitna, jer Peking Tajvan tretira kao svoju provinciju, ekonomska dimenzija proizilazi iz skoro dve decenije intenzivne saradnje Kine sa afričkim državama u oblasti infrastrukture, rudarstva i energetike.

"Ovo su situacije koje se dešavaju, ovo je jedna vrsta diplomatskog sredstva. To pokazuje da je nivo kineskog prisustva u ovim afričkim državama, a i generalno na kontinentu, izuzetno značajan i prilično razvijen", navodi Vladisavljev.

On ističe da za države koje su uskratile prelet ovo nije bila posledica prisile, već rezultat jasno definisanih "crvenih linija" Pekinga.

"Kada Kina uspostavi bliske odnose sa određenim državama, te države maltene jednoglasno podržavaju poziciju jedne Kine. Za ove države je to bio signal da reaguju na način na koji su reagovale".

Princip "jedne Kine" kao međunarodni standard

Iako Tajpej sebe vidi kao nezavisnu demokratiju, princip jedne Kine je maltene univerzalno prihvaćen u okvirima međunarodnog prava. Vladisavljev podseća da svega 15 država na svetu priznaje Tajvan kao nezavisnu zemlju, dok čak i one države koje imaju bliske nezvanične odnose sa ostrvom, poput SAD, zvanično podržavaju politiku jedne Kine.

"Radi se o terminu koji je definisan u okvirima međunarodnog prava, koji najveći broj država članica Ujedinjenih nacija prihvata. U osnovi, to je pozicija da Tajvan nije nezavisna država, što je maltene univerzalno prihvaćeno od strane svih članica UN".

Kuomintang i "meka moć" Pekinga

Paralelno sa tenzijama na diplomatskom planu, Peking je nedavno ugostio predstavnicu tajvanske opozicione partije Kuomintang, Čeng Li Vun. Iako je poseta predstavljena kao međustranačka saradnja, ona nosi dublje poruke o "otopljavanju" odnosa i povezivanju istih naroda sa različitim političkim percepcijama.

Vladisavljev objašnjava da Peking prema Tajvanu igra "dugu igru" i da investiranje u odnose sa partijama koje imaju blaže stavove prema saradnji pospešuje poziciju centralne Kine na duži rok.

"Ciljevi centralne Kine su jasno definisani. Predsednik Si Đinping i strategije unutar Komunističke partije Tajvan definišu kao integralni deo teritorije NR Kine. Takozvano prisajedinjenje je neupitno, ali se ne definiše vremenska odrednica".

Uloga Vašingtona i bezbednosne garancije

Za Tajpej je podrška Vašingtona ključna kao "bezbednosni osigurač" koji sprečava da kineske aktivnosti pređu iz domena meke moći u radikalnije korake. Ipak, Vladisavljev ukazuje na određene promene u pristupima različitih američkih administracija.

Dok je Bajdenova administracija imala oštro definisan odnos prema Kini, Trampov pristup se opisuje kao pragmatičniji.

"Tramp je vrlo pragmatičan i on čak i želi da postigne neku vrstu trgovinskog sporazuma sa Narodnom Republikom Kinom. Ako želite da postignete sporazum sa Pekingom, onda nećete toliko otvoreno da gurate saradnju sa Tajpejom", ocenjuje Vladisavljev.

Tajvan kao globalno ekonomsko čvorište

Eventualna eskalacija sukoba oko Tajvana predstavljala bi jedno od najopasnijih žarišta, pre svega zbog ekonomske težine ostrva koje se nalazi među 20 najvećih ekonomija sveta i predstavlja ključnu kariku u lancima snabdevanja i visokotehnološkom razvoju.

"Hipotetički govoreći, to bi bio sukob između dve trenutno najveće sile na svetu. Potencijalne posledice imale bi dalekosežniji uticaj na svetsku ekonomiju nego što to trenutno imaju sukobi u Ukrajini ili na Bliskom istoku", zaključuje Vladisavljev u razgovoru za Prvi program Radio Beograda.