Srednjovekovna crkva u Starom Kostolcu
U Starom Kostolcu otkriće koje donosi izuzetan naučni uspeh za domaće arheologe. Dugogodišnja arheološka upornost krunisana je monumentalnim pronalaskom, gde su svetlost dana ugledali ostaci carske crkve iz vizantijskog perioda.
Ovo je jedno od najvažnijih srednjovekovnih otkrića u novijoj istoriji Srbije. Na ovom mestu postojala je monumentalna crkva iz vizantijskog perioda, raskošno sedište moćne Braničevske episkopije. Arheolozi su naišli na ključni dokaz-masivnu oltarsku apsidu.
“Značaj ovog otkrića je izuzetan ne samo u arheološkom, u materijalnom, već i u istorijskom smislu, jer predstavlja potvrdu istorijskih izvora koji potvrđuju srednjovekovno Braničevo kao episkopiju. Do materijalnih dokaza koje smo mi otkrili, to je bila samo priča i bilo je neizvesno da li se zaista radio o episkopiji”, navodi Dragana Spasić Đurić, arheolog i muzejski savetnik Narodnog muzeja u Požarevcu.
Ova senzacija je plod epske naučne upornosti na projektu koji traje još od 2007. godine. Narodni muzej u Požarevcu, uz finansijsku i logističku pomoć grada, uspeo je da izgura ovaj poduhvat kao svoj jedini, potpuno samostalni arheološki projekat. Za upornu arheološkinju koja vodi ova istraživanja skoro dve decenije, ova vizantijska lepotica predstavalja krunu karijere.
“To je period Vizantije, inače period koji je vrlo malo istražen na teritoriji Srbije, tako da je značaj ovog otkrića i istraživanja srednjovekovnog perioda Braničeva, u tom smislu daleko veći za srpsku arheologiju”, ističe Dragana Spasić Đurić.
Svakodnevno prolazimo ovuda, nesvesni da naši točkovi gaze pravo preko istorije. Tačno ispod ovog asfalta u Starom Kostolcu leži oltar monunetalne carske crkve.
Saša Živanović, direktor Narodnog muzeja u Požarevcu napominje da u ovom trenutku to prevazilazi njihove ingerencije i mogućnosti. I nastavlja: „Zbog čega je potrebno uključiti sve relevantne subjekte kojih se tiče ovaj projekat. Pre svega, Grad Požarevac, opština Kostolac, Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture, takođe Ministarstvo kulture, pa i samu Srpsku pravoslavnu crkvu, odnosno eparhiju Braničevsku. Samo zajedničkim snagama možemo da premostimo ovu prepreku koju imamo.”
Dok se najvredniji pokretni nalazi poput jedinstvenog bronzanog svećnjaka, sele u sigurnost Narodnog muzeja u Požarevcu, pred rukovodstvom ustanove je borba za logistiku. Tik uz oltar pronađena je i rimska šišarka od belog mermera, koju su vizantijski hrišćani ugradili kao simbol večnog života. Ove i druge nalaze treba hitno zaštiti od propadanja i uraditi preventivnu konzervaciju za šta je potrebna pomoć i saradnja sa Regionalnim zavodom za zaštitu spomenika kulture, koji predlažu mere i daju uslove.
