Vremenska kapsula: Srpske srednjovekovne zadužbine u Severnoj Makedoniji - Manastir Psača

Redakcija za kulturu i umetnost Kulturno-umetničkog programa, premijerno prikazuje desetu emisiju dokumentarnog serijala Vremenska kaspula- Srpske srednjovekovne zadužbine u Severnoj Makedoniji, koja je posvećena Manastiru Psači.

U živopisnoj šumi podno Osogovskih planina, skrivena od znatiželjnih pogleda, više od šest vekova, Crkva Svetog Nikole ili Manastir Psača, odoleva zubu vremena. Crkva posvećena čudotvorcu Svetom Nikoli metoh je manastira Hilandara, o čemu svedoči Povelja cara Dušana nastala do 1355. godine. U njoj se ističe ktitor hrama "prevazljubljeni i pravoverni" vlastelin Vlatko koji prilaže crkvu Manastiru Hilandaru.

Crkva kakvu danas vidimo iznad naosa nema kupolu, ali je zato njena priprata krunisana kubetom. Psača je arhitektonska i slikarska imitacija Lesnova. Iako ne predstavlja bukvalno kopirano delo, u arhitektosnkom rasporedu i ikonografiji programa, uočavaju se sličnosti preuzete od čuvenog Lesnova. Među naučnicima danas postoji dilema, da li je Psača crkva ili manastir, ali je izvesno da je živopis u njoj nastao do 1365. godine, u vreme kada car Uroš V Nemanjić i kralj Vukašin postaju savladari.

Neobično je i to da je hram dobio ime po Paskaču, drugoj centralnoj ličnosti ktitorske kompozicije, kako se veruje ocu ili srodniku vlastelina Vlatka. Kompozicija na kojoj su ktitorski portreti je po lepoti jedinstvena i posebna u srpskoj srednjovekovnoj umetnosti.

Na južnoj strani priprate su freskooslikani car Konstantin i njegova majka Jelena, a do njih su vladarski portreti Dušanovog sina cara Uroša i oblasnog gospodara kralja Vukašina. Iako ne znamo ime umetnika koji je oslikavao manastir u Psači, postoji pretpostavka da se slikar potpisao na maču Svetog Merkurija.

Emisija je realizovana uz blagoslov Srpske pravoslavne crkve i Njegove Svetosti Patrijarha srpskog g. Porfirija, blagoslov Makedonske pravoslavne crkve OA i Arhiepiskopa Ohridskog i Makedonskog g. Stefana.

Pored materijala koji je ekipa RTS-a snimila na terenu u Severnoj Makedoniji, za realizaciju emisije korišćen je arhivski materijal, fotografije i crteži iz Fotodokumentacije Narodnog muzeja Srbije, kao i fotografije dr Bojana Popovića, dr Marke Tomić Đurić, prof. dr Tatjane Starodubcev, Đorđa Đokovića, zografa Zorana Jovanovića, prof. dr Svetlane Smolčić Makuljević.

Duhovne pesme Svetog Vladike Nikolaja Velimirovića i Isaije Srbina u izvođenju vokalne solistkinje Jovane Baraksadić. U ulozi monaha je Miloš Milovanović. Odabrane odlomke čitao Dragan Vučelić.

Autor i urednik serijala: Svetlana Ilić

Scenaristi: Svetlana Ilić, dr Bojan Popović

Izvršni producent: Svetlana Bandić

Glavni organizator: Miloš Milovanović

Stručni konsultant: dr Bojan Popović

Stručni saradnik na terenu: Momčilo Pavlović

Art direktor i dizajner serijala: Dragan Bulović

Scenograf: Snežana Popović

Kostimograf: Suzana Gligorijević

Muzički urednik: Ana Kulić

Dron operateri: Jakov Ognenovski, Dejan Petkovski, Marjan Ognenovski

Snimatelj zvuka: Damjan Popadić