Alahovi hrišćani na Balkanu

Fenomen dvoverstva koji se prvi put javlja u vreme Osmanlija, bio je prisutan na celom Balkanu, u svim zemljama koje su osvojili Turci, počev od Grčke, Kipra i Makedonije, preko Bugarske, Srbije, Bosne i Hercegovine do Crne Gore i Albanije.

Da bi sačuvali svoje porodice od turskog zuluma i da bi sebi obezbedili određena prava i privilegije mnogi hrišćani sa Balkana su primali islam. Deo njih je javno išao u džamiju i klanjao pet puta dnevno, a tajno se u kući krstio i držao ikonu sveca kojeg je slavio pre primanja islama. Kriptohrišćani su na Kipru, svoju mušku decu pre sunećenja tajno krštavali i davali im dva imena; jedno muslimansko, drugo hrišćansko, jedno javno, drugo tajno. Sama reč kriptohrišćanin znači skriveni ili tajni hrišćanin.

Alahovi hrišćani su nazivani različitim imenima u svim zemljama u kojima ih je bilo, a u suštini ta imena su imala isto značenje. U Albaniji su ih zvali Ljarmani, što u prevodu znači šareni. U Grčkoj su nazivani Valahidi, a u Egejskoj Makedoniji Palahidi. Na Kipru su iz nazivali stavrioti ili Lenovamnaki, što bi u bukvalnom prevodu značilo; pola lan, pola pamuk. U Crnoj Gori, u Vasojevićima za kriptohrišćane se koriistio izraz Karma kariišik, što je označavalo mešavinu vera. Neki od potomaka tih kriptohrišćana iz Vasojevića i danas nose prezimena Karišić i Karišik.

Kako su prolazili oni kriptohrišćani koje su Osmanlije otkrile da nisu do kraja odane svojoj novoj veri, kakav je odnos prema njima imala katolička, a kakva pravoslavna crkva, i zašto su mnogi hrišćani birali bektašizam kao lakši i prelazni oblik ka islamu, saznaćete u novom izdanju Kvadrature kruga.