Svetske muzičke pozornice

Bio je to prvi koncert Estonskog nacionalnog simfonijskog orkestra u sezoni 2025/2026, priređen u okviru ciklusa Mitovi i legende. U skladu sa tom tematskom okosnicom, maestro Metju Hols u program je uvrstio dva dela Jana Sibelijusa, jednog od najznačajnijih predstavnika muzike skandinavskih naroda, koji je svojim ostvarenjima, ali i snažnom ličnošću, stekao veliki međunarodni ugled i priznanje.

Prvi deo koncerta ispunila je simfonijska poema Šumska nimfa, opus 15 koju je Sibelijus komponovao 1894. i 1895. godine, u ranoj fazi svog stvaralaštva. Delo je zasnovano na istoimenoj poemi švedskog pisca Viktora Ridberga, koji donosi priču o mladiću koji zalazi u začaranu šumu i potpada pod čari tajanstvene šumske nimfe. Premijerno je izvedeno 17. aprila 1895. u Helsinkiju, pod upravom samog Sibelijusa.

Drugi deo ovog koncerta izvedena je Sibelijusova simfonijska kantata Kulervo, opus 7. Sa buđenjem nacionalne svesti u devetnaestom veku, kompozitori brojnih evropskih zemalja nastojali su da kroz muziku uspostave prepoznatljive umetničke glasove svojih naroda. Kako je u Finskoj pre 1800. godine malo toga bilo zapisano, tradicionalna kultura čuvala se pre svega usmenim putem, “sa kolena na koleno”. Godine 1835. Elias Lenort objavio je finski nacionalni ep Kalevala, sa podnaslovom Stare pesme iz Karelije o davnim vremenima finskog naroda, a u čast ovog epa svakog 28. februara se obeležava Dan finske kulture. Nakon što je čuo premijerno izvođenje simfonijske poeme Aino finskog kompozitora Roberta Kajanusa, zasnovane na ženskom liku iz epa Kalevala, Sibelijus je došao na ideju da se i sam oproba u simfonijskoj muzici, započevši podrobno proučavanje ovog kapitalnog dela. Rad na partituri započeo je 1800. godine, nazvavši svoje ostvarenje Kulervo. Prvobitno je nameravao da napiše kompoziciju trostavačne ili četvorostavačne strukture, ali je, inspirisan tragičnom sudbinom Kulerva, jednog od junaka Kalevale, delo dve godine kasnije dovršio kao vokalnu simfoniju za sopran, bariton, muški hor i orkestar.

Kroz pet stavova Sibelijus je svojim poznoromantičarskim muzičkim jezikom evocirao duh finskog folklora i orkestracijom zasnovanom na pretežno tamnim bojama opisao različite periode iz života junaka. Stavovi nose naslove: Uvod, Kulervova mladost, Kulervo i njegova sestra, Kulervo odlazi u rat i Kulervova smrt. Stihove i dijaloge izvode solisti i muški hor u trećem i petom stavu, dok su ostali stavovi instrumentalni. Delo je premijerno izvedeno 28. aprila 1892. godine u Helsinkiju, kada je solistima, horom i orkestrom dirigovao sam kompozitor, a za Sibelijusovog života ono je izvedeno samo još četiri puta. Neposredno pred smrt 1957. godine, Sibelijus je u partituru uneo izvesne izmene, među kojima je najveća revizija orkestracije Kulervove tužbalice iz trećeg stava.

Urednica Irina Maksimović Šašić