Dmitri Travin: Putevi Rusije – istorija unazad (5)

U mnoštvu knjiga posvećenih istraživanju i tumačenju ruske istorije nova knjiga Dmitrija Travina izdvaja se originalnim teorijskim stavovima i inovativnim metodološkim pristupom. Naime, usvajajući teoriju „zavisnosti od pređenog puta” autor, polazeći od sadašnjosti ka prošlosti, formuliše retrospektivni pogled na rusku istoriju. Kako to Travin već naslovom svoje knjige ističe, reč je o „istoriji unazad” u kojoj se ključni događaji ruske istorije analiziraju kao „odgovori” na društvene, političke i ekonomske okolnosti i ključne probleme prethodnih epoha – od Jeljcinove „demokratske tranzicije” pa, preko sovjetskog i imperijalnog doba ruske istorije, sve do mongolskog osvajanja drevne Rusije. Autor odbacuje dva dominantna tumačenja ruske istorije – kako onaj „subjektivistički” koji u karakteristikama ličnosti vladara traga za objašnjenjem istorijskog razvoja, tako i onaj „objektivistički” u kome se „posebni put Rusije” objašnjava pozivanjem na esencijalistički shvaćenu kulturu i nepromenjivu „rusku dušu”. Stoga njegova istoriografska paradigma „zavisnosti od pređenog puta” odbacuje kruti determinizam, ali i veru u puku „slučajnosti” istorijskog razvoja. Po rečima samog Travina u knjizi se „prati kako je prošlost Rusije uticala na promene koje su se odvijale u raznim epohama njene istorije kako bi se, prikazujući alternativne varijante razvoja na svakoj etapi njenog istorijskog puta, istaklo odsustvo predodređenosti”. U tom smislu, njegova knjiga, uprkos tekućim političkim i društvenim zbivanjima u Rusiji, sadrži notu optimizma koja je izraz uverenja da nam prošlost ostavlja niz alternativa, te da je moguć racionalni izbor neke od njih. Prevedeni tekst sadrži uvodno autorovo izlaganje teorijsko-metodološkog okvira njegovog istorijsko-sociološkog istraživanja, kao i prevod prvog poglavlja posvećenog tumačenju ekonomskih, društvenih i političkih problema koji su posle Gorbačovljeve „perestrojke” bili prinuđeni da, sa polovičnim uspehom, rešavaju demokratski reformatori Jeljcinovog doba.

Dmitri Travin pored naučnih radova iz oblasti ekonomske istorije i istorijske sociologije često piše o aktuelnim ekonomskim, socijalnim i političkim temama u časopisima i novinama. Predavao je na više fakulteta, a od 2008. do 2024. godine bio je rukovodilac Centra za istraživanje modernizacije Evropskog univerziteta u Sankt-Peterburgu. Uredio je više zbornika radova na ruskom i engleskom jeziku, a među njegovim novijim knjigama najznačajnije su: ’Posebni put’ Rusije: Od Dostojevskog do Končalovskog (2018); Zašto je Rusija zaostala? Istorijski događaji koji su uticali na sudbinu zemlje (2021), Kako se država bogati: vodič po istorijskoj sociologiji (2023), Ruska zamka (2023) i Kako smo živeli u Sovjetskom Savezu (2024).

Tekst je s ruskog preveo Milan Subotić.
Čita Željko Maksimović.
Urednica Olivera Nušić.