Antologija srpske muzike

Ovaj umetnik, rođen 1902. godine u Gornjem Milanovcu, poticao je iz ugledne porodice koja je iznedrila nekoliko umetnika. Među njima posebno mesto u našoj kulturi zauzima Momčilo Nastasijević koji spada u red naših najznačajinijih međuratnih pesnika modernističkog usmerenja, kao i Živorad Nastasijević, jedan od osnivača grupe „Oblik”.

Svetomir Nastasijević isprva započinje da komponuje kao samouk, ali 1931. godine kreće da pohađa muzički seminar Miloja Milojevića na Filozofskom fakultetu u Beogradu, da bi potom u Muzičkoj školi „Stanković” u Beogradu upisao i kurs dirigovanja i instrumentacije u klasi Ivana Brezovšeka. Ipak, ubrzo napušta dirigovanje, a 1935. godine postaje pomoćnik režisera beogradske Opere, te pred Drugi svetski rat i u generalni sekretar muzičkog programa Radio Beograda. U tom periodu počinje da drži časove kompozicije i instrumentacije, a među njegovim privatnim učenicima posebno se istakao Vojin Komadina. U Beogradu je 1962. godine objavljen njegov traktat „Nauka o muzičkim instrumentima”, a četiri godine kasnije Svetomir Nastasijević je završio pisanje svoje knjige „Muzika kao opšti fenomen u umetnostima” koja je posle brojnih peripetija štampana u Vrnjačkoj Banji 1972. godine. U ovom mestu je Nastasijević živeo po prestanku svojih kompozitorskih i drugih aktivnosti. Umro je u Beogradu 1979. godine.

Simfonijsku svitu „Sabor” Nastasijević je komponovao 1927, a prvi put u delovima je izvedena 1938. godine kada je Beogradskom filharmonijom dirigovao Lovro Matačić. Prema rečima samog autora ovo delo predstavlja „neposredan muzički doživljaj izrazitih scena sa jednog seoskog sabora, a ne slikanje tonovima”. Ipak, ovo je koloritna i evokativna muzika, a sami naslovi stavova poput „Igre mečke”, „Seoski svirački” i slično, daju usmerenje slušaocima o kakvom se raspoloženju i štimungu radi.

Svetomir Nastasijević je više nego drugi srpski kompozitori ovog perioda težio stvaranju ličnog, samosvojnog stila, koji se bazirao na stvaralačkim principima njegovog brata Momčila Nastasijevića. Taj stil se zasnivao na ravnoteži između nacionalne tradicije i modernističkih tendencija vremena u kojem su stvarali, kao i na principu „maternje, odnosno rodne melodije” koja je neraskidivo vezana za ideju „maternjeg poetskog jezika”. Kako to zaključuje Vlastimir Peričić, Nastasijevićeva „osnovna preokupacija je nacionalni izraz, ostvaren jednostavnim kompoziciono-tehničkim sredstvima”.

Nastasijević je, inače, bio plodan kompozitor koji se okušao u gotovo svim muzičkim žanrovima, a posebno se istakao kao operski kompozitor napisavši čak osam dela ovog tipa. Među njima se ističu opere „Međuluško blago” i „Đurađ Branković” obe napisane na tekstove njegovog brata Momčila Nastasijevića, koji je osim pesnika, važio i za jednog od najistaknutijih dramskih pisaca u periodu između dva svetska rata.

Sama opera „Đurađ Branković”, dovršena je 1938. godine. Premijera u Beogradskoj operi, bila je zakazana za 12. jun 1940. godine, kada je ansamblom dirigovao Lovro Matačić, a u glavnim ulogama su nastupali prvaci Beogradske opere poput Milorada Jovanovića, Anite Mezetove ili Žarka Cvejića. Opera je dobro primljena i zadržala se na repertoaru sve do tri dana pred bombardovanje Beograda 1941. godine, kada je većina članova opere mobilizovana.

Ovo delo se smatra jednim od najvažnijih ostvarenja Svetomira Nastasijevića. Krasi ga dosledni rečitativni tretman teksta, izražena upotreba elemenata folklora, uz upotrebu citata, kao i korišćenje modalnih harmonija, reskih orkestarskih kombinacija i homofone fakture. Sve ovo doprinosi arhaičnoj atmosferi, vrlo upečatljivoj i dramatičnoj, koja je po svemu sudeći ostavila snažan utisak na sve one koji su učestvovali u produkciji dela.

Urednica Ksenija Stevanović