Pijanizmi Balkana – Merzana Kostreci

Usporena konsolidacija državnog uređenja Albanije koja je trajala sve do prvih decenija 20. veka, kao i potonja politička komešanja do kojih je dolazilo u sukcesivnom smenjivanju više nepovoljnih konteksta – od italijanske okupacije u Drugom svetskom ratu, zatim uspostavljanja komunističkog poretka pod okriljem Informbiroa, a od početka 1960-ih godina i kroz samoizolacionu politiku odmicanja od država Istočnog bloka i tadašnje Jugoslavije – suštinski je uticala na tempo kulturne emancipacije i modernizacije ove zemlje. Počeci umetničkog stvaralaštva u Albaniji vezuju se tako za period nakon Drugog svetskog rata, a institucionalno utemeljenje muzičkog obrazovanja na visokom nivou uspostavlja se tek 1962. godine, kada je osnovan Državni konzervatorijum u Tirani, koji četiri godine kasnije prerasta u Viši institut umetnosti kao spoj dramskog, vizuelnog i muzičkog odeljenja. Formiran prema sovjetskom uzoru kao neka vrsta konzervatorijuma čiji je muzički departman sačinjen iz odseka za klasičnu muziku i balet, Institut će tek 1991. godine biti zvanično podignut na univerzitetski nivo i steći naziv Akademije umetnosti. I mada je uspon muzičkog profesionalizma tokom druge polovine prošlog veka imao značajnog efekta na stvaralačku praksu odražavajući se na utemeljenju brojnih žanrova uglavnom konzervativnog muzičkog stila, samo izvođaštvo nije doživelo veći uspon, pa ni značajniju afirmaciju izvan granica Albanije. Kao prva albanska akademski obrazovana pijanistkinja ističe se Lola Đoka, rođena 1910, koja je obrazovanje stekla na Atinskom konzervatorijumu 1936. godine i koja je najveći deo života provela pod komunističkom vlašću Envera Hodže, dobijajući mogućnost da pored pedagoškog rada na pomenutoj instituciji u Tirani realizuje i sporadičnu koncertnu praksu nastupajući u Grčkoj, Bugarskoj, Rumuniji, Sovjetskom Savezu, pa i na Kubi. Razvoj pijanističke pedagogije nakon komunističke ere nastavljen je na akademiji u Tirani, ali ni za poslednjih trideset godina nije dosegao visoke međunarodne standarde, pa većina talentovanih albanskih muzičara školovanje nastavlja na inostranim univerzitetima. U ciklusu Pijanizmi Balkana, već smo predstavili neke od istaknutijih savremenih albanskih pijanista poput Eni Dibre Hofman i Kostandina Taška koji su svoje profesionalne prakse usidrili na Zapadu. U večerašnjoj emisiji osvrnućemo se na umetnost pijanistkinje koja svojim sviranjem već dve decenije ime gradi u Sjedinjenim Državama gde se nastanila. Reč je o Merzani Kostreci, umetnici bujnog izraza i suverene tehnike, usredsređenoj u prvom redu na romantičarski repertoar, uz koji sa uspehom izvodi i dela autora barokne i klasične epohe. Na početku emisije u pijanistički profil Merzane Kostreci uvodimo vas njenim interpretacijama dela Frederika Šopena.

Rođena 1982. godine u Tirani, Merzana Kostreci je klavir počela da uči sa šest godina u rodnom gradu, gde će narednih deset godina provesti u tamošnjoj Školi za muziku. Zahvaljujući većem broju nagrada koje je osvojila na nacionalnim takmičenjima, 1998. godine, u šesnaestoj godini, dobija stipendiju albanske vlade za studije u inostranstvu, te kao izuzetan talenat odlazi na Visoku školu za muziku u Kelnu, a kao gostujući student jednu godinu provodi i na Pariskom konzervatorijumu pored kojeg pohađa i brojne majstorske kurseve istaknutih evropskih pijanista. Nakon dovršenih studija u Kelnu, Merzana Kostreci 2003. godine odlazi u Sjedinjene Američke Države i nastavlja školovanje na Univerzitetu u Merilendu gde će steći još jednu diplomu. Govoreći u jednom intervjuu o svojim profesionalnim počecima, Kostreci je istakla: "Izazov sa kojim sam se kao emigrant suočila dolaskom u Sjedinjene Američke Države bio taj, što mi je bilo potrebno znatno više energije i vremena da kao stranac stvorim reputaciju kod publike i kritike, posebno jer ovde postoji ogromna konkurencija svih vrsta muzičkih struja koje se takmiče za isto tržište, te biti dobar u poslu kojim se bavim ne znači i osiguran put do uspeha."

Okrenuta kapitalnim delima muzičke literature, Merzana Kostreci u programe svojih resitala neizostavno uključuje i virtuoznu literaturu za koju smatra da predstavlja poveznicu sa najiširim auditorijumom. U ovom pogledu poseban afinitet ima prema delima Franca Lista kojima često začinjava ostatak koncertnog programa, te u  emisiji reprodukujemo njeno izvođenje Mađarske raspsodije broj 2. Njen virtuozni List više je "uredan" u poštovanju partiturnog zapisa nego što je "zapaljiv" ili "ekstatičan", te na taj način zvučno i formalno prilično "pregledan"…

Poslednjih sezona, Merzana Kostreci svoj romantičarski repertoar obogaćuje muzikom Ludviga van Betovena. U emisiji reprodukujemo i njene intepretacije Betovenove Sonate u de-molu, opus 31, broj 2, poznatije kao "Oluja", kao i Sonate u ef-molu, opu 57, "Apasionate". Ova dela Kostreci izvodi sa stilskom verodostojnošću uspevajući da evocira nešto grublji zvuk karakterističan za izražajne mogućnosti instrumenta Betovenovog vremena. Recentna izvođenja Betovena ukazuju i na neke od razvojih linija Merzane Kostreci, koja poslednjih godina proširuje dramsku snagu izraza, zalazeći u sferu ektrovertnijeg plasmana materijala i po dramaturškom oblikovanju muzičkog toka nesumnjivo zrelijeg umetničkog tumačenja literature. Iako profesionalno usredsređena na američku scenu, pijanistkinja neguje svoje veze sa Albanijom u koju se sporadično i profesionalno vraća. Na poziv Muzičke akademiju u Tirani je tako 2022. godine održala niz majstorskih kurseva, a njeni solistički nastupi u ovoj zemlji dobijaju značajne medijske od‌jeke…

Autor emisije: Stefan Cvetković