Muzej zvuka – Muzika iz Kodeksa „Krasinjski“

Kodeks „Krasinjski“, poznat i pod oznakom „Kras 52“, jedan je od najznačajnijih sačuvanih evropskih rukopisa i temeljnih istorijskih dokumenata poljske kulture. Nastao je u Krakovu između 1424. i 1455. godine, u takozvanom „zlatnom dobu“ Poljske, tokom vladavine dinastije Jagelonaca. Ime kodeksa potiče od biblioteke Krasinjski u Krakovu, gde se nalazio sve do Drugog svetskog rata, kada je ukraden i prenesen u Nemačku. Nakon završetka rata, pronađen je u Bavarskoj državnoj biblioteci i vraćen Poljskoj 1948. godine.

Ovaj rukopis je „kompozitnog“ tipa i poseduje više zaokruženih segmenata koji su povezani u jedan kodeks. Muzički segment sadrži oko 40 kompozicija, duhovnih i svetovnih, kako poljskih autora, tako i istaknutih evropskih umetnika tog doba. Rukopis sadrži najveću zbirku kompozicija Mikolaja Radomskog, odnosno Nikolaja iz Radoma, prvog kompozitora u istoriji poljske muzike čije je ime ostalo sačuvano. Tako se u ovom rukopisu nalazi između 8 i 10 radova ovog autora, uključujući tri para stavova Glorija i Kredo, zatim Magnifikat, kao i panegirički motet Hystorigraphi aciem.

Pored dela Mikolaja Radomskog, u Kodeksu „Krasinjski“ nalaze se i ostvarenja poznatih evropskih kompozitora, Johanesa Čikonije, Antonija Zakare de Terama i drugih. Ova ostvarenja pokazuju da je i u to vreme Krakov bio kosmopolitsko središte ovog dela kontinenta, ali i otkrivaju put kojim je tada dominantan muzički stil oličen u radovima autora burgundske škole, stigao do kraljevskog dvora u Krakovu.

Do sada, samo su pojedine numere sačuvane u ovom kodeksu bile diskografski zabeležene, a na inicijativu Agnješke Budzinjske-Benet iz ansambla Peregrina i Marka Levona iz Ansambla Dragma, 2024. godine je započeo projekat integralnog izvođenja i snimanja muzike iz kodeksa „Krasinjski“. Ovaj monumetnalni poduhvat naišao je na nepodeljenu podršku kritike, te je trostruki album proglašen za najbolje izdanje prethodne godine u izboru više stručnih časopisa i onlajn platformi.

U večerašnjoj emisiji, predstavićemo odabrana dela iz drugog i trećeg toma, koja su bila napisana u slavu Krakova, njegovog identiteta kao urbanog i dinastičkog centra dinastije Jagelonaca. Najdirektnija posveta gradu je panegirik Cracovia civitas u kojem se slave lepota i značaj kraljevske prestonice, a muzički je duh grada dočaran pokretnim, živim stilom karakterističnim za Ars novu. Zatim ćete čuti motet Hystorigraphi aciem koji je napisao Mikolaj Radomski kao posvetu kraljevskoj porodici, povodom rođenja prestolonaslednika 1426. godine. Uz instrumentalne i tradicionalne numere, u ovom segmentu ćete čuti i kompoziciju Leta mundis, veselu pesmu koja se pripisuje Vincentu iz Kjelča, posvećenu kultu Svetog Stanislava, zaštitnika grada.

U drugom delu emisije ćete čuti dela koja slave ovaj grad kao centar znanja i univerzitetskog života. Kompozicija Breve regnum je od 15. veka bila himna posvećena studentima, a čije je izvođenje vezano za praznik „Juvenalije“. Svakog oktobra, tokom proslave ovog praznika, univerzitetska hijerarhija bi se okretala „naglavačke“, te bi na čelo univertiteta dolazio odabrani student, koji bi bio proglašen za „kralja“ i koji bi vladao tokom jedne nedelje. Predavanja bi bila otkazana, a studenti bi učestvovali u aktivnostima koje bi inače bile zabranjene. Tekst na latinskom govori „U kraljevstvu kratkog veka i sreća je kratkotrajna“ i slavi prolaznu prirodu ovog praznika, koji je studentima pružao slobodu od rigidne discipline akademskog života. Pored ovog dela, u kodeksu „Krasinjski“ se nalazi i kompozicija Pastor gregis egregius, najverovatnije posvećena krakovskom biskupu ili starešinama univerziteta.

Urednica emisije: Ivana Neimarević