Pijanizmi Balkana – Dora Bakopulos

„...Ona poseduje izuzetan pijanistički kvalitet... čisti talenat u kojem se inteligencija kombinuje sa živim i uvek zanimljivijim senzibilitetom... Dar za komunikaciju u kome se mogu prepoznati osobine autentičnog interpretatora pokazala je kroz dvadeset četiri Šopenova Prelida koja izvodi sa svom raznolikošću progovarajući mnogo toga. Njen prefinjen pijanizam, zadivljujući dodir i pesnička mašta bili su u potpunoj harmoniji sa hirovitim duhom velikog Poljaka...”

„Pijanistkinja prirodnog izraza, koja se ne koristi nikakvim trikovima u svom punokrvnom sviranju... Njen muzički tok je fleksibilan i glatak, a čak i gusta faktura zvuka uvek je vrhunski izoštrena...”

Ovi komplimenti muzičke kritike upućeni grčkoj pijanistkinji Dori Bakopulos, osvetljavaju samo deo njenog izvođačkog stila kojim se još pre šest decenija, stupivši na muzičku scenu Grčke, a potom i inostranih koncertnih dvorana, ukazala kao jedna od najrespektabilnijih savremenih klavirskih interpretatorki iz ove balkanske zemlje. Do danas, Dora Bakopulos je izgradila značajnu karijeru – jednako onu koncertnu koliko i pedagošku, uz diskografski opus koji predstavlja trajno svedočanstvo njenog jedinstvenog muzičkog izraza. Njega krase eruptivna energija iz koje upečatljivo pulsira životni žar i, naslućuje se po svemu, optimistički stav ove umetnice.

Rođena u Atini 1942. godine, Dora Bakopulos učenje klavira započela je u devetoj godini, a studirala je na konzervatoriju u rodnom gradu, u klasi Marike Papeanu kod koje diplomira u sedamnaestoj godini. Potom odlazi u Ženevu gde na tamošnjoj akademiji nastavlja školovanje kod pijaniste i kompozitora Luja Hiltbranda, stekavši diplomu ove institucije sa posebnom nagradom za pokazani virtuozitet. Zanimljivo je da je period usavršavanja provela kod nekoliko prilično različitih pijanista poput Fridriha Gulde na njegovoj letnjoj školi u Salcburgu, potom kod Paula Badure-Škode i Alfreda Brendela u Beču, te naposletku Nikite Magalofa u Ženevi. Zanimljiva je anegdota da je njenom nastupu u Njujorku, na samim počecima, prisustvovao i slavni dirigent Dimitri Mitropulos koji je, oduševljen izvođačkim sposobnostima svoje zemljakinje, izrekao izuzetne pohvale, ohrabrivši je da nastavi sa građenjem umetničke karijere. Tokom ranih 1960-ih godina Dora Bakopulos osvaja i nagrade na dva međunarodna konkursa u Minhenu i italijanskom Varčeliju, koje joj pomažu u afirmaciji na evropskim scenama, te tako u narednim godinama ona beleži nastupe u Londonu, Varšavi, Parizu, Moskvi i Sankt Peterburgu i drugim značajnim centrima. Na njima delovala je u prvom redu kao solista, te sa orkestrima i u kamernim sastavima, sarađujući pre svega sa brojnim velikanima grčke muzike poput Teodorakisa, Korkolisa ili Hadždakisa, odnosno sa internacionalnim zvezdama od Jehudija Menjuhina do Marte Argerič, sa kojom je nastupala u klavirskom duu. Okrenuta romantičarskom repertoaru, Dora Bakopulos se pretežno specijalizovala za muziku Šopena, Bramsa, Rahmanjinova i Skrjabina, ali i grčkih kompozitora 20. veka čija je dela agilno promovisala u zemlji i izvan nje.

U emisiji reprodukujemo izbor komada iz opusa 116 Johanesa Bramsa. Široke fraze nemačkog romantičara Dora Bakopulos uobličava sa autoritativnom čvrstinom i energičnim pulsom čija se prikrivena prisutnost naslućuje i u lirskim kompozicijama ovog ciklusa.

Kao veliki poklonik žanra lida, ova pijanistkinja je 2005. godine na ostrvu Egini pokrenula Internacionalni festival posvećen kamernoj muzici i solo pesmi čiji je organizator bila punh petnaest godina. Ipak, pored organizatorskog, značajan segment njenog profesionalnog angažmana čini pedagoška praksa na Atinskom konzervatorijumu na kojem je Bakopulosova provela punih četrdeset godina držeći klasu klavira, jedno vreme i kao šef katedre. Za njen značajan doprinos muzici, ova institucija dodelila joj je nagradu Mocenigo, a istim povodom 2021. godine dobila je i Zlatni krst Ordena dobročinstva od Predsednika Grčke Republike. Diskografski opus Dore Bakopulos, realizovan u saradnji sa grčkim diskografskim kućama Lira i Sirius, odnosno I-Em-Ajem (za koji je objavila jedan album sa delima grčkih kompozitora), broji ukupno sedam studijski realizovanih izdanja, premda je fundus snimaka njenih živih nastupa daleko veći. Na njemu se mogu pronaći dela Baha, Betovena, Šopena, Bramsa, Ravela, Rahmanjinova ali i Skrjabina, odnosno četvrte sonate ovog stvaraoca koju je pijanistkinja izvodila kao jedan od zaštitinih znakova svog solističkog repertoara. Simbolistički program Skrjabinovog preobražaja duhovnog sveta čoveka u ekstazi, Dora Bakopulos materijalizuje kroz ogromnu gradaciju dramaturgije koja, krećući se iz početne (koloristički izuzetno oplemenjene) impersionističke statičnosti muzičkog toka, izrasta u pravi vatromet ritmičkih klavirskih eksplozija.

Kompozitor za čiji bi se opus moglo reći da predstavlja središte repertoara ove pijanistkinje jeste Frederik Šopen. Poseban senzibilitet Bakopulosove za poljskog romantičara primetio je i Jehudi Menjuhin koji je zapazio da je „na svetu, malo ljudi poput nje koji imaju pravi rubato za Šopenovu muziku”. On, međutim, kod ove pijanistkinje ne proističe iz potrebe za sentimentalnim umekšavanjem fraze, već iz njenog visoko kultivisanog muzičkog ukusa kojim na originalan način ističe lirsku dimenziju Šopenove muzičke misli. Ta lirika kod Dore Bakopulos raspreda se u melodijskim linijama koje umesto u širokim dahovima, ona iscrtava preciznim gestovima; te linije su često oštre i izlomljene po frazama i motivima, umesto što bi očekivano bile nadahnuto valovite. Međutim, sa druge strane upravo takve lirske melodije Šopenove muzike u interpretacijama Dore Bakopulos neuobičajeno su sugestivne i iznad svega iskreno iznesene. Ove osobenosti u emisije ćemo osvetiliti upravo njenom intepretacijom Šopenovog Drugog klavirskog koncerta u ef-molu, opus 21 sa snimka načinjenog na koncertu sa Atinskim državnim orkestrom i Kristijanom Mandealom, održanom u atinskoj dvorani Megaron 2002. godine.

Autor emisije: Stefan Cvetković