Oleg Budnicki: Ljudi u ratu (3)

Osamdeset godina od okončanja Drugog svetskog rata u istoriografiji i dalje traju debate o uzrocima, tokovima, ključnim akterima i posledicama ovih tragičnih zbivanja koja su, odnoseći milione ljudskih života, oblikovali sudbinu današnjeg sveta. Iako nam je obeležavanje godišnjice pobede nad nacizmom poslužilo kao povod, motivi za izbor i emitovanje tekstova Olega Budnickog nisu uslovljeni prazničnom prigodom, već karakteristikama same knjige i inovativnošću autorovog metodološkog i tematskog pristupa Drugom svetskom ratu. Naime, za razliku od uobičajenih istoriografskih narativa o ratu fokusiranih na „velike teme” pretežno vojne i političke istorije, Budnicki je, kako to i sam naslov knjige Ljudi u ratu sugeriše, prevashodno usmeren na prikaz sudbine pojedinaca – muškaraca i žena – zahvaćenih ratnim zbivanjima. U tom pogledu, njegov pristup predstavlja svojevrsnu „istoriju odozdo” koja se ne zasniva samo na oficijelnim dokumentima, već i na ličnim svedočanstvima učesnika rata koja su, bez naknadnog ideološkog redigovanja ili romantizacije prošlosti, sačuvana u njihovim dnevničkim zapisima i pismima. Zasnovana na istraživanju i tumačenju takozvanih „ego-dokumenata”, socijalna istorija nam omogućuje uvid u ratnu svakodnevnicu viđenu i doživljenu iz perspektive neposrednih aktera. Međutim, ova lična svedočanstva svoj puni smisao dobijaju tek kada se smeste u širi politički i društveni kontekst koji uslovljava ne samo delanje individualnih aktera, već i naše poimanje njihove životne i ratne svakodnevnice. U skladu sa tim, sačinjen je i izbor poglavlja iz knjige Budnickog koja emitujemo. Prva dva poglavlja posvećena su razmatranju dva najvažnija politička događaja koja su uticala na početak i prve godine rata – Minhenskom sporazumu i Paktu o prijateljstvu nacističke Nemačke i Sovjetskog Saveza. U tumačenju oba ova događaja autor zauzima kritički stav kako prema britanskoj i francuskoj „politici popuštanja” Hitleru, tako i prema Staljinovoj oceni da je pakt sa Hitlerom bio korisniji Sovjetskom Savezu nego Nemačkoj. U završnom, trećem poglavlju – povesti o potrazi i nalaženju Hitlerovog posmrtnih ostataka – Budnicki ukazuje na svojevrsnu „osvetu istorije” po kojoj su najznačajniju ulogu u identifikaciji Hitlera imale dve sovjetske Jevrejke, pripadnice naroda kojeg su nacisti osudili na uništenje.

Oleg Budnicki (Oleg Budnickiй, 1954) je doktor istorijskih nauka, profesor na „Višoj školi ekonomije”i direktor „Međunarodnog centra za istoriju i sociologiju Drugog svetskog rata i njegovih posledica”. Pored Drugog svetskog rata, oblasti njegovih naučnih interesovanja su istorija ruskih Jevreja, fenomen terorizma u ruskom populizmu, te istorija ruske emigracije i Građanskog rata. Objavio je desetak knjiga od kojih, pored Ljudi u ratu (2021) izdvajamo najnovije: Druga Rusija (2021), Kolčakovo zlato (2022), Jevreji u Ruskoj imperiji 1772–1917 (2025).

Tekst je preveo Milan Subotić.
Čita Aleksandar Božović.
Urednica Olivera Nušić.