Žene u muzici – Elizabeta de Gambarini

Slušaćete interpretacije italijanske pijanistkinje Margerite Torete sa albuma koji je 15. novembra 2024. godine objavila izdavačka Piano Classics. Toreta je ove snimke zabeležila početkom januara 2024. u sali Konzervatorijuma Đuzepe Nikolini u Pjaćenci, nastupajući na Stenvejevom legendarnom modelu De koncertnog klavira, koji se u praksi pokazao kao izuzetno pogodan za stilske interpretacije klavijaturnih ostvarenja ’galantnog stila’ i perioda ranog klasicizma. Kako je pijanistkinja i sama istakla: „Namera mi je bila da dela Elizabete de Gambarini, prvobitno pisana za čembalo, učinim prijemčivim savremenim slušaocima”.

Elizabeta de Gambarini je rođena u Londonu 1731. godine i o njenom životu postoji malo istorijskih podataka koji se uglavnom nalaze sačuvani u matičnim knjigama i retkim novinskim napisima. Bila je ćerka grofa Čarlsa Gambarinija, kolekcionara i trgovca umetničkim delima. Njena majka, Đovana Stradioti, bila je italijanska operska pevačica koja je imala zapažene nastupe u Londonu i aktivna kao čembalistkinja i profesorka muzike. Odrastajući u umetničkom okruženju, i sama Elizabeta de Gambarini je od detinjstva pokazivala izuzetan talenat za izvođenje i pisanje muzike, a 1748. godine njenih Šest lekcija za čembalo, kako ističu istorijski izvori, prodato je u preko dve stotine primeraka – u to vreme veoma velikom tiražu. Zanimljiv je podatak da su na neke od njenih zbirki dela za čembalo (kojih prema dosadašnjim saznanjima ima ukupno tri) bili pretplaćeni Georg Fridrih Hendl i Frančesko Đeminijani. Iako se u njihovim naslovima navodi da su u pitanju lekcije, dela imaju karakteristike sonata pisanih u kratkoj trostavačnoj formi. Godine 1764. stupila je u brak sa Stivenom Čazelom, a preminula je naredne 1765. godine, po rođenju deteta.

Zbirke Elizabete de Gambarini imaju izuzetnu istorijsku vrednost jer predstavljaju prva muzička dela za klavijaturne instrumente koja je u Engleskoj komponovala i objavila jedna žena. Ona su ujedno doprinela i razvoju repertoara muzike za čembalo u osamnaestom veku, a poseduju i pedagošku vrednost nudeći uvid u izvođački manirizam i ornamentiku ovog perioda. Njena dela karakteriše vešt spoj italijanskog lirizma i baroknog kontrapunkta, sa jedinstvenim kompozitorkinim darom da u svaki od komada unese jasne melodijske linije emotivnog naboja i gracioznost. Muzikolozi su saglasni u mišljenju da je na ove osobine muzičkog pisma Elizabete de Gambarini uticalo njeno usavršavanje kao profesionalne pevačice. Zanimljivo je istaći da su, kako se pretpostavlja, na njene kompozicije uticala i dela italijanskih autora koji su bili aktivni u Londonu u osamnaestom veku, ili pak onih čija su ostvarenja u ovom gradu štampana, u prvom redu Đovanija Batiste Pešetija, Frančeska Đeminijanija, Domenika Albertija, Baldasarea Galupija i Pjetra Domenika Paradizija.

Urednica Irina Maksimović Šašić