Operski svet Šarl-Simona Katela

Krojcer je karijeru operskog kompozitora započeo 1790. godine, a na scenu pariske Opere, odnosno Akademije za muziku, stupio je 1795. godine, i to delom koje slika ključni događaj Francuske revolucije, antimonarhistički ustanak Pariske komune, 10. avgusta 1792. Nakon pet novih dela za scenu Opere, postavljenih između 1801. i 1808, koja se baziraju na mitološkim i antičkim temama, Krojcer se svojim remek-delom Avelj obraća starozavetnoj tematici. Međutim, dok su antičke i orijentalne teme bile dobrodošle na sceni opere, nakon potpisivanja Konkordata sa papom i Katoličkom crkvom, Napoleon je smatrao da biblijskim, odnosno hrišćanskim temama tu nije mesto, jer bi njihova obrada i tumačenja trebalo biti prepuštena crkvi. Premijera Krojcerove opere nije bila zaustavljena tek zato što je Napoleon za ovaj projekat saznao kada su probe već uveliko odmakle. Rađena prema drami Salomona Gesnera, opera je integrisala i delove prikaza pakla iz epa Izgubljeni raj Džona Miltona. Krojcer u ovoj operi pokazuje veštinu kreiranja dramatičnih koloritnih scena, iako često podleže tematskim muzičkim stereotipima, a posebno je vredna pažnje njegova topla i prijemčiva melodika.

Iste godine kada je Krojcerva starozavetna opera Avelj premijerno izvedena, u senku ju je bacila raskošna praizvedba nove opere Bajadere Šarl-Simona Katela koja je, zahvatajući popularnu orijentalnu tematiku, na scenu pariske Opere donela vanredni scenski spektakl. Tradicija orijentalnih motiva imala je dugu istoriju u francuskoj umetnosti, te i na sceni pariske Opere, ali se smatra da je Napoleonovo doba posebno podstaklo fascinaciju vanevropskim civilizacijama. Napoleonov pohod na Egipat, iako je bio vojni neuspeh, kao i obnovljene kolonijalne ambicije carstva uopšte, približili su francuskim naučnicima i umetnicima teme Istoka i Orijenta. Katelova opera Bajadere, premijerno izvedena na sceni Carske akademije za muziku 1810. godine, predstavlja važno delo u ovoj tradiciji, između ostalog i zbog toga što uobičajenu opersku fascinaciju Orijentom izmešta na indijski potkontinent, ali iz domena komičnih operskih žanrova u svet ozbiljne opere.

Autor: Srđan Atanasovski