Muzej zvuka – Koncert „U stranoj zemlji” ansambla Stile antiko

Raskid sa rimskom kurijom 1534. godine za vreme vladavine Hernija VIII bio je politički značajan čin, ali se ova promena na čelu crkvene hijerarhije relativno malo odrazila sa sam izgled i sadržaj crkvenih službi u Engleskoj. Do dramatične promene došlo je tokom vladavine njegovog sina Edvarda VI, a podjednako silovit zaokret usledio je nakon stupanja na presto kraljice Meri, koja je između 1553. i 1558. godine vratila u službu tradicionalnu, katoličku sarumsku liturgiju. U trenutku kada je Elizabeta I zauzela engleski tron, ovo previranje je pretilo da u potpunosti razori društveni poredak, te je mlada kraljica u prvim godinama svoje vladavine, uprkos svojim protestantskim ubeđenjima, težila da ne otuđi i svoje katoličke podanike. Stoga su donekle bili ublaženi pojedini, izrazito protestantski aspekti službe, kodifikovani u prvom anglikanskom molitveniku, sastavljenom tokom vladavine Edvarda VI 1549. godine. Ipak, ovaj relativno miran period okončan je 1570. godine, kada je papa Pio V izdao bulu kojom je Elizabetu proglasio jeretikom i uzurpatorom prestola, a svima koje poštuju njene „naredbe i zakone” zapretio ekskomunikacijom. To je u praksi značilo da je javno iskazivanje katoličke veroispovesti značilo i odbacivanje Elizabetinog autoriteta, odnosno da je implicitno predstavljalo poziv na pobunu i njeno zbacivanje. Tako je započeo period progona tokom kojeg su brojni uticajni katolici bili hapšeni, mučeni, te osuđeni za izdaju i pogubljeni, a oni koji su uspeli da izbegnu tu sudbinu, napustili su zemlju ili otišli u „unutrašnji izgnanstvo” – povlačeći se iz javnosti, iskazujući verska ubeđenja iza zatvorenih vrata svojih domova. Tekstovi koji su im najčešće pružali utehu, bili su oni delovi Biblije koji su opisivali zatočeništvo Jevreja u Vavilonu ili uništavanje Hrama u Jerusalimu, koji su služili kao metafora okolnosti u protestanstkoj Engleskoj, koja je za njih sada postala „strana zemlja”.

Na programu koncerta pod nazivom U stranoj zemlji ansambla Stile antiko nalaze se tako ostvarenja kompozitora-katolika koji su ostali u Engleskoj, poput Vilijama Berda, Roberta Vajta i Džona Daulenda, ali i onih koji su izbegli na kontinent, poput Pitera Filipsa i Ričarda Deringa koji su utočište pronašli u Holandiji. Upravo je Antverpen bio jedan od gradova u kojima su engleski kompozitori pronašli novi dom, te je i prostor Crkve Svetog Pavla u kojoj je održan koncert, bio idealan prostor za predstavljanje kompozicija ovih autora.

Urednica emisije: Ivana Neimarević