Staro sajmište i kultura sećanja

Prvi beogradski sajam podignut je 1937. godine zalaganjem srpskih industrijalaca, trgovaca i Beogradske opštine. Njegovom izgradnjom, Beograd je prvi put iskoračio na drugu obalu reke Save i time otvorio put budućim graditeljima Novog Beograda. Urbanistički koncept kompleksa i arhitektura sajamskih paviljona bili su reprezentativan primer moderne arhitekture i urbanizma tridesetih godina 20. veka.

            Simbol privrednog napretka predratne Kraljevine Jugoslavije je od početka nemačke okupacije pretvoren u stratište, mesto stravičnog stradanja. Gestapo je formirao koncentracioni logor Sajmište, odn. Jevrejski logor Zemun. Od 1941. do 1944. godine, u koncentracionom logoru na Sajmištu stradalo je oko 20.000 ljudi. Između decembra 1941. i marta 1942. u logor je dovedeno oko 7.000 Jevreja, uglavnom žena, dece i starih osoba, gotovo polovina predratne jevrejske populacije dela Srbije koji se 1941. našao pod neposrednom okupacijom Nemačkog rajha. U proleće 1942, za svega šest nedelja, gotovo svi su sistematski ubijeni upotrebom smrtonosnog gasnog kamiona. Od leta 1942. do raspuštanja logora
u julu 1944. godine, oko 32.000 zatočenika (većinom Srba) dovedeno je u logor. Od ovog broja, skoro trećina je stradala u samom logoru, najčešće od gladi i bolesti, ili su ih ubili stražari. Ostali su, nakon kraćeg zadržavanja na Sajmištu, transportovani u radne logore širom Trećeg rajha, uglavnom u Nemačkoj i Norveškoj.

            Na ovom važnom mestu sećanja za Beograd nedavno je otvoren Memorijalni centar „Staro sajmište”. Proces formiranja memorijalnog centra počeo je pre 20 godina kada je Grad Beograd načinio prve korake za njegovo osnivanje i od tada je prešao dug put do ovogodišnjeg otvaranja.

            O kulturi sećanja i Starom sajmištu, dramatičnoj transformaciji od simbola privrednog napretka predratne Jugoslavije do mesta masovnog zatočenja i smrti Jevreja, Roma i Srba odnosno mesta početka izgradnje Novog Beograda i stvaranja najveće likovne kolonije u regionu do današnjeg memorijalnog centra, danas u emisiji Rečeno i prećutano govore profesorka Krinka Vidaković Petrov, direktorka Memorijalnog centra Staro sajmište i profesor Milan Koljanin, rukovodilac odeljenja za istraživanje Memorijalnog centra Staro sajmište.

Autor emisije je Marko Đurić.