In memoriam: Nikola Bertolino – Odlazak tihog svedoka jednog vremena

Nikola Bertolino rođen je 1931. u Buenos Ajresu, u porodici dalmatinskih iseljenika. Tokom detinjstva i dečaštva živeo je u Drveniku kod Makarske, Omišu, Supetru na Braču, Vukovaru, Širokom Brijegu, Rabu, Sinju, Dubrovniku, Zagrebu, selu Golubincima u Sremu, te u Staroj Pazovi, da bi januara 1947. došao u Beograd. Tu je završio gimnaziju i studije francuskog na Filološkom fakultetu.

Početkom pedesetih posvetio se prevođenju dela najznačajnijih francuskih i ruskih pesnika. Bio je stručni saradnik na Filološkom fakultetu u Beogradu (Katedra za francuski jezik i književnost), pomoćnik upravnika Muzeja savremene umetnosti u Beogradu i dugogodišnji urednik u izdavačkim preduzećima BIGZ (gde je bio i glavni urednik) i Nolit.

Bio je predsednik Udruženja književnih prevodilaca Srbije. Nagradu „Miloš N. Đurić“ za najbolji poetski prevod godine u Srbiji dobio je dvaput, oba puta za prevod poezije Viktora Igoa: 1973. za prevod knjige pesama Crna sunca, a 2010. za prevod poeme Bog.

Dobitnik je Nagrade za životno delo Udruženja književnih prevodilaca Srbije; nagrade Zlatna frankoromanistika iz Fonda Margarite Arnautović; Nolitove nagrade 1991. za studiju Fenomen Rembo koja je 2004. objavljena i u Parizu u izmenjenom i dopunjenom izdanju, pod naslovom Rembo i objektivna poezija.

Autor je i znatnog broja eseja o francuskoj, srpskoj i ruskoj književnosti. 2007. godine dodeljeno mu je priznanje za izuzetne zasluge za kulturu Republike Srbije. Godine 2010, na Filološkom fakultetu u Beogradu dodeljena mu je, „kao vrsnom i izuzetno zaslužnom frankoromanisti“, nagrada „Zlatna frankoromanistika“. Objavio je knjige eseja Glasnici neznanog i Pitanja o Crnjanskom

Prevodilac svetova i prijatelj velikana

U emisiji TV feljton, Nenada Miloševića, snimljenoj 2013. godine, Nikola Bertolino je iscrtao mapu svog života, od rođenja u Buenos Ajresu, preko detinjstva u Dalmaciji, do ključne uloge koju je odigrao u književnom životu Beograda i Jugoslavije.

Rođen u Argentini, sa španskim i italijanskim kao maternjim jezicima, Bertolino je u Jugoslaviju doneo osećaj za svet. Ta multinacionalna i multilingvalna podloga definisala je njegov životni poziv – prevođenje.

Ipak, on je tom zanatu prilazio sa filozofskom skepsom, tvrdeći da je poezija, u svojoj suštini, neprevodiva. Uprkos tome, njegovi prevodi Šarla Bodlera i Artura Remboa smatraju se kanonskim.

Njegov rad kao urednika u slavnim izdavačkim kućama BIGZ i Nolit stavio ga je u središte književnih dešavanja. Međutim, Bertolino nije bio samo urednik piscima poput Danila Kiša, Borislava Pekića i Oskara Daviča – bio im je prijatelj, sagovornik i saborac.

Odlaskom Nikole Bertolina srpska kultura izgubila je više od prevodioca i pisca. Izgubila je svedoka koji je pamtio, čoveka koji je razumeo i intelektualca koji je povezivao. Njegove autobiografske knjige Zavičaji i Novi zavičaji ostaju trajni spomenik jednom životu i jednom vremenu.