Kako je Šabac, još početkom 19. veka, od turske kasabe postao grad po evropskoj meri

Prosvećeni gospodar Jevrem, najznačajniji gradonačelnik Šapca, jedini pismen u Obrenovićima, imao je samo 26 godina kada je kao reformator, pokrenuo kulturni i ekonomski ustanak ovog dela tadašnje granične Srbije sa Austrugarskom. U šabačkoj nahiji, stolovao je samo 15 godina, od 1816. do 1831. i za to vreme uspeo je da od turske kasabe stvori grad po evropskom ukusu. Šabac je postao kapija Jevrope, Mali Pariz i grad prvina, trgovački centar koji je izvozio šljive i žito, a uvozio kulturu.

“Počećemo od bilijara, od karata, od prvih zastakljenih prozora, od prvog klavira, koji je svirala Anka Obrenović, mada Beograđani sada uporno pokušavaju to da demantuju, ali mi Šapčani se držimo one "Beograde, uzalud ti hvala, kad je tebi Šabac glava" - prva žena, lekar u Srba, bila je Draga Ljočić, prvi doktor hemijskih nauka, bio je Kosta Mihajlović, zatim prvi veterinar u Srbiji, potomak hajduk Stanka, Jovan Aleksić”, ističe Branislav Stanković, viši kustos Narodnog muzeja u Šapcu.

“Zatim, prve zvanične galopske trke u Srbiji 1829. godine povodom rodjenja Jevremovog sina Miloša, prva zvona, nakon Kosovskog boja su zazvonila upravo u Šapcu. Šabac je prvi grad koji je dobio urbanistički plan i ova naša raskrsnica u centru je zapravo prva ucrtana raskrsnica”, dodaje Stanković.

Gazda Jevrem bio je najmlađi brat Miloša Obrenovića, oženjen Tomanijom, ćerkom Ante Bogićevića, sa kojom je imao je 7 kćeri i sina Miloša. Sa gospa Tomanijom, Jevrem je na mestu današnje Gradske uprave podigao konak, biser arhitekture, u kojem se sve vrtelo u tadašnjoj Srbiji, od zabava na kojim se udaralo u gitar i klavir do diplomatije. I dok je Srbija tog vremena jela za sinijom, drvenim kašikama, spavala na slamaricama na podu, Jevremov konak krasio je bečki nameštaj od plavog damasta, raskošno posuđe i srebrni escajg.

“Pričalo se o tome da, onaj čuveni, prvi fijaker koji je u Srbiju došao, upravo u Šabac, je bilo njegovo prevozno sredstvo i sredstvo njegove porodice, i da je sa suprugom često odlazio u Jevremovac, to je predgrađe Šapca, koji tada zvao Muselim i tamo se sa tog uzvišenja divio lepoti svog konaka, da su beogradske, često prestoničke novine o tome pisale”, navodi Tatjana Marković, viši kustos Narodog muzeja u Šapcu.

Jevremov Šabac bio je centar kulturne, ekonomske i poliičke elite. Kao veliki ljubitelj knjige i obrazovanja, ulagao je u škole i zdravtstvo.

Prim dr Predrag Tojić, anesteziolog u penziji iz Šapca naglašava: “1865. godine gde je sada Međuopštinski Istorijski arhiv, gde se nalazi Gradska uprava, je napravljena prvi put u Srbiji arhitektosnki, po tim i tadašnjim zahtevima, prva bolnica i to je bila prva bolnica u Srbiji. Prva apoteka, a to je zabeležio Joakim Vujić, 1827. godine prva u Srbiji”.

Na temeljima Jevremovog Šapca, razvijao se moderan grad, o čijem zlatnom dobu svedoče varoške himne "Pošetali šabački trgovci" i "Kad je deda lumpovao". U znak zahvalnosti Šapčani su glavnoj ulici dali njegovo ime, jednoj Osnovnoj školi i prigadskom naselju, a od nedavno centar grada krasi grandiozan spomenik, a pešačku zonu maketa Jevremovog konaka. Grad na Savi, više od 5,5 vekova inspiracija piscima, graditeljima, umetnicima koji su ga slavili u svojim delima, posebno svetskom slikaru, Radovanu Mirazoviću koji već 4 decenije, živeći u velikom Parizu, nije prestao da izučava i slika stari Šabac.

“Šabac je kao jedna ostarela lepotica, iako zbog raznih istorijskih događaja, možda ponekad i naše nebrige, toj prelepoj dami nekada, a i sada zavodljivoj, nedostaju neki zubi, ta ostarela dama i dalje izaziva pažnju, uzdahe”, naglašava Radovan Mirazović, muzeolog i slikar. Dodaje: “Šabac se da voleti! Šabac je lep grad, po meri čoveka!”.