Sto godina vojne avijacije Srbije

Ideja o uvođenju vazduhoplova u Srpske Vojsku javila se krajem 19. veka, ali su prvi koraci ka formiranje vojnog vazduhoplovstva preduzeti 1901. godine, kada je kapetan Kosta Miletić upućen u Rusiju na školovanje za pilota balona. Pripreme su ubrzane su 1912. godine, sa početkom Balkanskih ratova.

U Francuskoj je obučeno šest pilota, a na inicijativu vojvode Radomira Putnika kupljeni su avioni "Blerio XI". Kraljevina Srbija time je postala jedna od prvih 15 zemalja u svetu koje su uvele vazduhoplove u naoružanje i stvorile ratno vazduhoplovstvo, i u ušla prvih pet koje su ga upotrebile u ratnim dejstvima.

Vazduhoplovna komanda, prva vazduhoplovna jedinica Srpske vojske, formirana je u Nišu 24. decembra 1912. godine. U sastavu je imala: Aeroplansku eskadrilu, Balonsko odeljenje, Golubiju poštu i Vodoničnu centralu. Krajem 1912. vazduhoplovstvo imalo je 12 aviona, što je u to vreme predstavljalo impozantan broj, a prema francuskim kriterijumima odgovarao je ekvivalentu dve eskadrile.

Iscrpljeno u balkanskim ratovima, srpsko vojno vazduhoplovstvo dočekalo je Prvi svetski rat sa skromnim snagama: šest pilota, četiri aviona i dva balona. Nakon povlačenja preko Albanije, pripadnici srpskog vazduhoplovstva su se oporavili na Krfu i ubrzo je, uz pomoć saveznika, stvoreno snažno vazduhoplovstvo.

Formirani su Aeroplanska eskadra, Aeroplanski depo, Aeroplanski park, a u januaru 1916. godine i Prva i Druga srpska eskadrila. Na Solunskom frontu srpsko vazduhoplovstvo izvršilo je više od 3.000 borbenih letova i dalo značajan doprinos oslobođenju Srbije i ostalih delova potonje Jugoslavije.

Posle oslobođenja, vazduhoplovnim snagama je pristupio veliki broj pripadnika austrougarskog vazduhoplovstva jugoslovenskog opredeljenja. Srpsko vazduhoplovstvo je preimenovano u Vazduhoplovstvo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a potom u Jugoslovensko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo.

Tokom nemačkog napada na Beograd 6. aprila 1941. godine Jugoslovensko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo suprotstavilo se brojčano nadmoćnijem neprijatelju. Jugoslovenski piloti koji su branili nebo iznad Beograda pokazali su izuzetnu hrabrost i požrtvovanje što je izazvalo divljenje i samog neprijatelja.

Jugoslovenski bombarderski pukovi su u više navrata uspešno bombardovali nemačke oklopne kolone koje su napredovale iz pravca Bugarske, kao i nekoliko neprijateljskih aerodroma na teritoriji Bugarske, Mađarske i Austrije.

Veći deo letačkog osoblja izvršavao je svoju dužnost ginući u neravnopravnoj borbi sa nadmoćnijim neprijateljem. Iako herojski, otpor JKRV je brzo ugušen. Preživeli piloti, koji su uspeli da prebegnu na savezničku teritoriju, nastavili su sa borbom u sklopu savezničkih vazduhoplovstava.

Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana Jugoslovenske narodne armije (RV i PVO) formalno je nastalo 21. maja 1942. godine.

Prve posleratne eskadrile bile su sastavljene od zaplenjenih nemačkih aviona, britanskih aviona, na kojima su jugoslovenski piloti leteli u okviru britanskog RAF-a, kao i vazduhoplova dobijenih od Sovjetskog Saveza.

U periodu do 1992. godine priritet je bio oslonac na sopstvene snage. Tokom godina uspešno je razvijena domaća proizvodnja aviona, pa su eskadrile RV, pored uvoznih, popunjavane avionima jugoslovenske proizvodenje: "S-49", "Galeb", "Jastreb", "Kraguj", "Orao" i "Super Galeb".

Tokom napada NATO na SRJ 1999. godine piloti domaćeg ratnog vazduhoplovstva hrabro su se suprotstavili daleko brojnijem i tehnički nadmoćnijem neprijatelju. 

Vazduhoplovstvo Srbije ponovo je formirano 2006. godine, raspuštanjem državne zajednice Srbije u Crne Gore.