Pijanizmi Balkana – Veselin Stanev

Da je politička pozicija Bugarske, decenijama smeštene iza takozvane „gvozdene zavese”, imala realne pozitivne efekte na razvoj muzičkog izvođaštva u ovog zemlji, ubedljivo mogu da potvrde izvrsni bugarski pijanisti školovani u Sovjetskom Savezu. Otvorenost Moskovskog konzervatorijuma (kao verovatno najprestižnije muzičke obrazovne institucije druge polovine 20. veka) za studente iz zemalja Istočnog bloka, ishodovao je ne samo njihovim visokim individualnim obrazovanjem, već posledično i značajnim podizanjem nivoa pijanističke kulture u lokalnim sredinama u koje su se vraćali, gde su kao profesori prenosili stečena znanja na naredne generacije. Među balkanskim državama koje su u dugom kontinuitetu baštinile dobrobite političke povezanosti sa Sovjetskim Savezom, nalazila se i Bugarska, čija je čitava plejada pijanista bila formirana upravo na Moskovskom konzervatoriju. U nekim od prošlih izdanja ciklusa Pijanizmi Balkana osvrtali smo se na pojedine od njih, među ostalima i na Juliju i Konstantina Ganeva koji su ranih 1950-ih bili među prvim bugarskim studentima na ovoj visokoj školi. Višedecenijska pedagoška delatnost Konstantina Ganeva na Sofijskom konzervatorijumu može se posmatrati tako i u svetlu misije daljeg rasađivanja znanja sovjetske pijanističke škole na ovoj instituciji, što potvrđuje i činjenica da su neki od njegovih studenata svoja usavršavanja sa uspehom nastavljali, ne bez razloga, upravo u Moskvi. Među njima je osamdesetih godina bio i Veselin Stanev, jedan od najuspešnijih savremenih bugarskih pijanista koji kao koncertni muzičar već četiri decenije ostvaruje zapažene rezultate na internacionalnoj sceni. Kao pijanista naklonjen primarno romantičarskom repertoaru, Stanev je do danas realizovao nekoliko diskografskih izdanja koja ga potvrđuju kao izvođača najviših kompetencija, odnosno kao umetnika izrazitog ličnog integriteta. Rođen 1964. godine u Varni, Veselin Stanev je osnovno i srednje muzičko obrazovanje završio u radnom gradu osvojivši tokom ovog perioda i nekoliko nagrada na takmičenjima za mlade pijaniste u Senigaliji i Pragu. Studije potom nastavlja na nacionalnoj muzičkoj akademiji „Pančo Vladigerov” u Sofiji, u klasi Konstantina Ganeva u koju stupa 1981. godine. To da je reč o izuzetnom talentu, govori i podatak da je već naredne godine Stanev uzeo učešće na prestižnom Međunarodnom konkursu Čajkovski u Moskvi gde je nagrađen priznanjem za najbolje izvođenje zadate kompozicije, što mu otvara vrata nastavku studija na tamošnjem konzervatorjumu, koji upisuje u klasi Dmitrija Baškirova. Na ovoj instituciji Stanev će i diplomirati 1988. godine sa posebnim pohvalama. Još za vreme studija na Moskovskom konzervatorijumu, međutim, bugarski pijanista se predstavio i na nekoliko međunarodnih takmičenja, osvojivši 1986. godine Gran pri konkursa u Monaku, odnosno specijalnu nagradu na takmičenju Margarit Long u Parizu. U ovaj grad Stanev će se vratiti već po završetku školovanja u Moskvi, i između 1988. i 1990, će se usavršavati kod, u to vreme najvećeg bugarskog pijaniste, Aleksisa Vajsenberga, nastanjenog u Francuskoj. U ovo vreme Veselin Stanev započinje i koncertnu karijeru, a posebnu važnost u tom kontekstu imao je njegov nastup na Međunarodnom festivalu mladih umetnika u Švajcarskoj, na kojem se predstavio dvostruko – resitalskim koncertom i kao solista sa Bamberškim simfonijskim orkestrom, zahvaljujući kojima prvi put privlači ozbiljniju pažnju muzičke javnosti na zapadu. Tokom 90-ih usledio je postepeni razvoj karijere na evropskim scenama, pretežno u Francuskoj, Švajcarskoj, Nemačkoj i Austriji, kao i na muzičkim festivalima u rodnoj zemlji, poput Sofijskih muzičkih nedelja, na Letnjem festivalu u Varni i na Apoloniji u Sozopolju. Ova afirmacija praćena u početku nekomercijalnim snimanjem za potrebe radio-televizije, 1996. godine, Staneva će preporučiti bugarskom nezavisnom izdavaču Gega Nju za koji realzuje svoj prvi album sa delima Šopena i Rahmanjinova, dok će se ova saradnja nastaviti do ranih 2000-ih rezultirajući sa ukupno pet albuma solističke romantičarske muzike.

U jednoj kritici iz 1992. godine opisano je da „Ono što najviše impresionira kod Veselina Staneva jeste njegova muzička individualnost koja je neodvojiva od njegovih ljudskih kvaliteta... Posedujući izuzetnu tehničku sigurnost, te virtuoznost u svakom smislu, te reči, Veselin Stanev ima kvalitete kao malo koji pijanista njegove generacije – onaj najređi dar koji slušaoce magnetski privlači od prvih odviranih tonova”. Ovim opisima dodaćemo da njegov pijanistički stil jasno otkriva svoja uporišta u sovjetskoj školi, evidentna u širokom muzičkom dahu, u masivnosti koloristički veoma raznovrsno oblikovanih tonskih situacija i iznad svega težnji da se muzičko delo karakterno iznese u realističkom maniru, sa neskrivenim emocionalnim uplivom, odnosno sa izrazitom dinamičkom reljefnošću. Takva je i interpretacija Šumanove strastvene Fantazije u Ce-duru, opus 17 koju je Stanev snimio 2001. godine za Gega Nju.

Iako karijeru gradi kao pretežno solistički umetnik na scenama Evrope i Japana, Stanev je ostvario i brojne saradnje sa orkestrima kako u Bugarskoj, tako i u inostranstvu, posebno u Francuskoj i Švajcarskoj u kojoj se nastanio. Značajan prodor u internacionalni pijanistički kontekst, Stanev je načinio 2006. godine realizujući prvi album za Soni klasikal i to sa Prelidima opus 11 i odabranim Sonatama Aleksandra Skrjabina, da bi studijsko delovanje nastavio potom i u saradnji sa Ar-Si-Ejem 2010. godine (reč je o ediciji Red Sil) za koji je snimio sve Transcedentalne etide Franca Lista, odnosno 2014. godine izbor ostalih kapitalnih dela mađarskog romantičara. Na ovim snimcima do posebnog izražaja dolazi briljantnost virtuoziteta ovog pijaniste, odnosno poetičnost njegovog zvučnog izraza. Oni su evidentni i na snimku Listove Sonate u ha-molu koju je Veselin Stanev, zabeležio za bugarsku izdavačku kuću Gega Nju 2001. godine. Ovo složeno delo, Stanev na klaviru konstruiše potcrtavajući formalnu strukturu na način jasnog karakternog i zvučnog razdvajanja segmenata muzičkog toka. Takve muzičke smene, on, međutim oplemenjuje svojim strastvenim karakterom kakav nije stran bugarskim pijanistima, a koji naročito u situacijama dramskih gradacija i kulminacija, odnosno akcentuacija daje životnost njegovoj izvođačkoj veštini. Upadljivo životno iskustvo koje se sublimiše u estetski visoko profilisanim interpretacijama Veselina Staneva u emisiji osvetljavamo i pomenutom interpretacijom Sonate u ha-molu Franca Lista.

Autor emisije: Stefan Cvetković