Pijanizmi Balkana – Darko Lukić

U generaciji hrvatskih pijanista poteklih iz klase znamenitog Svetislava Stančića, utemeljivača takozvane "zagrebačke pijanističke škole" – kojoj su pripadali velikani posleratnog jugoslovenskog pijanizma poput Iva Mačeka, Stjepana Radića, Ranka Filjaka i Jurice Murija – posebno se izdvaja ime Darka Lukića. Ovaj pijanista još za života stekao je ugled širom nekadašnje zajedničke države, a nakon prerane smrti 1974. godine, u matičnoj Hrvatskoj postavljen je na pijedestal nacionalnog izvođaštva kao jedan od simbola snažnog uzleta koji je zagrebačka pijanistička škola postigla u decenijama nakon rata. Memorijal koji je u čast Darka Lukića pokrenut u rodnom Osijeku i koji se smatra jednom od najvažnijih, pijanističkih, bijenalnih smotri u Hrvatskoj, može samo da posvedoči o statusu i značenju koje Lukićevo ime i danas zrači u tamošnjoj muzičkoj kulturi. Istoriografija beleži da je pažnju domaće javnosti Darko Lukić privukao već nakon završenih studija krajem 1940-ih, te da se tokom 50-ih i 60-ih godina afirmisao kao jedan od najaktivnijih klavirskih interpretatora na jugoslovenskim, ali i kao čest gost na brojnim inostranim scenama. U jednoj kritici Nikole Hercigonje iz 1954. godine, ostalo je zabeleženo nekoliko utisaka o nastupu koji je ovaj pijanista održao u Beogradu. Hercigonja je tada primetio da Darko Lukić „sugestivno deluje svojom ozbiljnošću i mirnoćom koja ne sputava, nego solidno uokviruje jaki umetnički temperament i tehničko majstorstvo”. Čini se da je upravo u tom skladu između živog nerva i nepogrešivog osećaja za tonsku ravnotežu izraza ležala formula pouzdanosti njegovih oživljavanja partiture. Danas svedočanstva o njegovom sviranju deluju poput rasutih kockica kakvog nepotpunog mozaika, s obzirom na to da se tek manji deo njegove diskografske zaostavštine nalazi dostupan široj javnosti, odnosno da se većina Lukićevih tonskih zapisa i danas čuva na magnetofonskim trakama i čeka vreme kada će biti ponovo otkrivena. U prvom redu posvećen kanonskom repertoaru, i to delima klasicizma i romantizma, Darko Lukić se često okretao i delima domaćih autora koja je premijerno izvodio ili bio jedan od prvih koji su snimili pojedina dela nacionalne muzičke istorije. Među njima nalazi se i Sonatina Predraga Miloševića, usamljeno delo neoklasičnog stilskog prosedea u srpskoj muzici međuratnog perioda. U emisiji reprodukujemo snimak realizovan u mono tehnici 1957. godine.

Rođen 1922. godine u Osijeku kao Darivoj, Darko Lukić je klavir počeo da uči sa sedam godina kod Elze Hankin u ovom gradu, i već u devetoj, 1931, debituje kao solista sa Osiječkom filharmonijom u Mocartovom Koncertu za klavir i orkestar u de-molu. Sa četrnaest godina otići će u Zagreb gde muzičko obrazovanje nastavlja u tadašnjoj srednjoj školi Muzičke akademije u klasi Evgenija Vaulina, a odmah nakon završetka rata, 1945. upisuje i studije kod Svetislava Stančića gde diplomira 1949. godine. U toku studija zabeležiće prvi veći uspeh osvajanjem Prve nagrade na prestižnom Saveznom takmičenju mladih umetnika u Beogradu, manifestaciji koja će sve do početka devedesetih godina prošlog veka važiti za najznačajniju smotru studenata muzike iz čitave Jugoslavije. Ovo priznanje skrenuće pažnju domaćih muzičkih krugova na Lukića i otvoriti mu vrata koncertima na velikim scenama gradova bivše zemlje. Pomenućemo samo redovne koncerte koje će i kasnije u vreme pune afirmacije redovno priređivati u Zagrebu, Beogradu, Sarajevu i Skoplju, te između ostalih festivala na Dubrovačkim ljetnim igrama i Splitskom letu. Paralelno sa otpočinjanjem koncertne karijere, ali i pedagoškim radom na Muzičkoj akademiji u Zagrebu od 1951, Darko Lukić je nastavio sa usavršavanjem, te tokom 1955/1956. dobija državnu stipendiju i boravi u Parizu gde radi sa legendarnom Margarit Long i Žakom Fevrijeom. Šezdesete godine biće vreme njegovog umetničkog zenita i Lukić uspeva da se afirmiše i u inostranstvu, gostujući u koncertnim dvoranama u Parizu, Londonu, Budimpešti, Varšavi, Salcburgu i Magdeburgu, te na turnejama u tadašnjoj Čehoslovačkoj, Norveškoj, Bugarskoj, Rumuniji, u Sovjetskom savezu, ali i na udaljenijim meridijanima poput Kanade, Kine i zemljama Južne Amerike. U ovo vreme ostvaruje i zapaženi duo sa Juricom Muraijem, kolegom iz Stančićeve klase.

U emisiji preprodukujemo i Lukićevu energičnu interpretaciju Sonate za klavir Milka Kelemena. Ovo delo prokofjevskog prizvuka u prvom stavu, pijanista iznosi briljantnom tehnikom donoseći izuzetno dopadljivu i živu karakterizaciju materijala, da bi u drugom stavu sonate koji nalikuje Vešalima iz Ravelovog Gaspara noći pokazao sposobnost apstraktnijeg muzičkog mišljenja i istraživanje akustičkih aspekata klavirskog zvuka. Treći stav Sonate potom se vraća početnom raspoloženju u maniru neoklasične tokatnosti, odnosno perkusivnim postupcima na klavijaturi.

Repertoar Lukićevih resitala uključivao je dela u rasponu od klasicizma do ranog 20. veka, a posebno se isticao u interpretacijama romantičara, u prvom redu Šopena, Lista i Bramsa, ali i solističke muzike Kloda Debisija. Njegov repertoar, međutim dopunjuje i veći popis koncertantnih dela koja je izvodio afirmišući se na sceni kao istaknuti solista sa orkestrima. Pomenućemo tako Listov Prvi koncert, Betovenov Drugi i Peti, zatim Drugi koncert Sergeja Rahmanjinova, Koncert u Ge-duru Morisa Ravela, Bartokov Treći koncert čiju je hrvatsku premijeru izveo 1954, potom Prvi koncert Prokofjeva, Drugi Stjepana Šuleka, te konačno Koncertni komad Karla Marije fon Vebera. Njih je izvodio uz domaće orkestre poput Zagrebačke, Beogradske, i Sarajevske filharmonije, Simfonijskog orkestra Radio-televizije Zagreb, Dubrovačkog simfonijskog orkestra, ali i niza inostranih orkestara pod palicom istaknutih dirigenata. U fonoteci Hrvatskog radija sačuvano je oko 150 snimka interpretacija Darka Lukića, međutim samo je njihov manji broj publikovan, te diskografija pijaniste broji tek dva El-Pi albuma, od kojih je jedan objavljen tek posthumno 1977. godine. Lukić je međutim osim kao pijanista, bio i svestrano posvećen muzički pregalac kao pisac i medijski promoter muzike. U tom kontekstu treba istaći i njegov redaktorski rad u okviru kog je sarađivao sa zagrebačkom „Muzičkom nakladom” za koju je priređivao mahom instruktivna dela muzičke literature. Takođe, Darko Lukić je sarađivao i sa Radio-televizijom Zagreb u dugom periodu od 1960. godine do prerane smrti 1974, i to kao autor emisija posvećenih kompozitorima i interpretatorima, među kojima i o svom profesoru Svetislavu Stančiću o kojem je pisao i u časopisu Zvuk. Njegovo ime je 1974. godine ponela Tribina mladih glazbenih umjetnika u Zagrebu, a od 1976. i memorijal u Osijeku – bijenalni susret mladih pijanista iz cele Hrvatske.

Zaštitini znak Lukićevog pijanizma koji je među ljuditeljima muzike koliko i profesionalcima, predstavljao prvu asocijaciju na ovog umetnika, bio je Koncert za klavir i orkestar u a-molu Edvarda Griga. Lukićeva neodoljiva energičnost plasiranja materijala i romantičarski zanos u lirskim temama, te u svemu tome raskošan, koloristički bogat klavirski zvuk kao jedna od prepoznatljivih karakteristika njegovog pijanizma, stvorili su interpretaciju koja i danas zrači jednakom svežinom kao i davne 1964. godine, kada je realizovana na Jugotonovom El-Pi izdanju.

Autor emisije: Stefan Cvetković