Mohamed Ali Džamalzade: Pečena guska (1)

Mohamad Ali Džamalzade Esfahani (1892–1997) zauzima posebno mesto u istoriji moderne persijske književnosti. Kao pionir savremenog književnog jezika, bio je prvi koji je u persijsku književnost uveo tehnike evropskog pripovedanja kratkih priča. Njegov dug i plodonosan život protegao se kroz ključne periode moderne iranske istorije — od Ustavne revolucije 1906. godine, preko Islamske revolucije 1979, pa sve do kasnih decenija 20. veka.

Objavljivanjem zbirke kratkih priča Jednom davno, u kojoj je koristio neposredan, kolokvijalni jezik, izuzetnu upotrebu persijskih idioma i duboke sociološke, političke i kritičke uvide, označio je prekretnicu u razvoju moderne iranske proze. Ova zbirka od šest priča bavi se socijalnim i političkim prilikama u Iranu početkom 20. veka — temom koja do tada nije bila u fokusu iranskih pisaca. Pored kratkih priča, Džamalzade je pisao romane, političke i društvene eseje, naučne radove, književne kritike, kao i autobiografske i biografske eseje. Njegov stil karakterišu konciznost, formalne inovacije, originalnost ideja, zajedljiv humor i čvrsta narativna struktura. Među njegovim najznačajnijim delima nalaze se: Jednom davno (1921), Kuća ludaka (1942), Goltašan divān (1946), Pozornica vaskrsenja (1947), Gorko i slatko (1955), Staro i novo (1959), Osim Boga, ničeg nije bilo (1961), Nebo i kanap (1965), Kratke priče za bradatu decu (1974), Tako se završava naša priča (1979).

Priča „Pečena guska” jedno je od njegovih najpoznatijih dela, koje je ušlo i u srednjoškolske udžbenike i po kojem je snimljen i film. Režiser Salih Deldem je 2011. godine adaptirao ovu priču u televizijsku komediju, koja je više puta emitovana na iranskoj televiziji. Priča je objavljena u drugom tomu zbirke Remek-delo 1958. godine u Teheranu. Kao i mnoga njegova druga dela, karakteriše je prilično složen stil, bogat narodnim izrazima, poslovicama, pesmama persijskih pesnika, kao i obiljem šaljivih metafora i dvosmislenih izraza.

„Pečena guska” pripada pravcu kritičkog realizma. U njoj se jasno osvetljava sukob tradicije i modernosti — dualnost proistekla iz ličnog i društvenog okruženja samog pisca. Kroz duhovitost i stil bogat narodnim izrazima i metaforama, Džamalzade nastoji da se predstavi kao društveni kritičar i reformator. Džamal Mirsadeki, u svojoj knjizi Istaknuti savremeni iranski pripovedači, kaže: „Ova priča je monološki narativ. Imamo posla sa osobom koja na šaljiv, često ironičan i sarkastičan način pripoveda jednu uspomenu. To je pripovetka bogata događajima, a glavni cilj autora jeste društvena kritika”.

Knjigu „Savremena kratka iranska priča” ovih dana će objaviti izdavačka kuća Geopoetika iz Beograda.

Preveo sa persijskog Aleksandar Dragović.
Čitao Željko Maksimović.
Urednica Tanja Mijović.