Umetnost interpretacije – Judžin Ormandi

Njegovo ime ostalo je neraskidivo vezano za Filadelfijski orekstar, na čijem čelu se nalazio čak četrdeset četiri godine, ali je karijeru započeo kao violinista. Rođen kao Jene Blau 1899, Ormandi je sa ocem počeo da uči da svira violinu još kao trogodišnjak, a sa samo pet godina upisao je mađarsku Muzičku akademiju kao najmlađi student u njenoj istoriji. Po završetku studija, započela je njegova koncertna aktivnost u Mađarskoj i Nemačkoj, a sa sedamnaest godina postao je čak i profesor violine. Na poziv jednog, ispostaviće se, nepozudanog impresarija, Ormandi je 1921. godine otišao u Sjedinjene Američke Države, nadajući se da će napraviti karijeru koncertnog violioniste, međutim, njegovo zalaganje je prošlo bez većeg uspeha. Tako završava u orkestru pozorišta Kapitol u Njujorku, gde otkriva dirigovanje, a svoj debi u ovoj ulozi dožvljava 1924, kada se iznenada razboleo stalni dirignet orkestra. Artur Džadson, jedan od najuticajnijih američkih menadžera u to vreme, sasvim slučajno je, par godina kasnije, čuo Ormandija kako diriguje i angažovao se na pronalaženju različitih angažmana za ovog umetnika, najčešće u vidu izvođenja „lagane” muzike ili radijskih prenosa. Prvi kontakt sa Filadelfijom, gradom u kojem će provesti najveći deo svog života, Judžin Ormandi je imao 1931, kada je zamenio indisponiranog Artura Toskaninija za pultom Filadelfijskog orkestra. Ovaj nastup otvorio mu je vrata Simfonijskog orkestra iz Mineapolisa, na čijem čelu je bio od 1931. do 1936, stičući sve veći ugled na američkoj sceni. Tako 1936. godine dobija poziv iz Filadelfije da uz Leopolda Stokovskog bude dirigent Filadelfijskog orkestra, a dve godine kasnije postaje i jedini muzički direktor ovog ansambla.

Tokom više od četiri decenije, koliko se Ormandi nalazio na čelu ovog orkestra, Filadelfijski orkestar je postao jedan od vodećih ne samo u Sjedinjenim Američkim Državama već i u celom svetu. Zahvaljujući najpre Stokovskom, a pre svega Ormandiju, stvorena je legenda o „filadelfijskom zvuku”, tačnije, specifičnom izvođačkom stilu koji su ova dvojica dirigenata uspela da ustanove vodeći u zbiru ovaj orkestar gotovo čitav vek. Reč je pre svega o tehničkoj pripremljenosti ansambla, koja podrazumeva besprekornu uigranost u okviru instrumentalnih grupa, ali i veliku mobilnost pojedinaca u različitim kamernim orkestarskim situacijama. Ormandi je, kao i Stokovski pre njega, sa ovim orkestrom radio u maloj dvorani Muzičke akademije, gde su uslovi za razvijanje balansiranog i sofisticiranog zvuka velikog ansambla bili gotovo idealni. Uravnotežen zvuk orkestra bio je primetan na njihovim brojnim koncertnim nastupima, ali i na pločama koje je Ormandi sa svojim orkestrom zabeležio za Kolumbiju i Ar-Si-Ej. Retke negativne kritike upućene ovom orkestru odnosile su se na preteranu ispoliranost zvuka, koja stvara utisak sterilnosti, dok je Ormandiju zameran manjak individualnosti i zasnivanje interpretacije jedino na osnovu partiture. Međutim, i pored kritika, snimci koji su ostali iza ovih muzičara svedoče o jednoj značajnoj, dugoj tradiciji koja čini sastavni deo istorije muzike dvadesetog veka.

Ovaj dirigent je bio poznat po tome što je brzo i lako savladavao partiture, često ih dirigujući napamet i bez palice. Izjava jednog muzičara iz orkestra da Ormandi ne pokušava da diriguje svaku notu, kao što mnogi dirigenti rade, ukazuje na njegovu fleksibilnost koja je posebno došla do izražaja u negovanju bujnog, legato stila, prepoznatljivog još od vremena Stokovskog.

Ovo se moglo čuti u repertoaru ansambla koji je prevashodno bio zasnovan na muzici kasnog romantizma i ranog 20. veka, odnosno delima Bruknera, Debisija, Dvoržaka, Ravela, Čajkovskog i Riharda Štrausa. Ormandi se izuzetno zalagao za premijerno prezentovanje određenih ostvarenja američkoj publici, među kojima su bile kompozicije Sergeja Rahmanjinova i Dmitrija Šostakoviča. Sa ovim orkestrom Ormandi je ostvario preko stotinu snimaka, insistirajući na višestrukom snimanju pojedinih dela kako bi pratio tehnološki razvoj, predstavljao nove soliste ili sarađivao sa novim produkcijskim kućama. Značajan broj snimaka ostvario je za kuću Kolumbija rekords, čiji je producent Tomas Frost jednom prilikom izjavio: „Ormandi je dirigent sa kojim je veoma lako raditi... On nema problem sa egom, sve je kod njega kontrolisano, profesionalno urađeno, organizovano”.

Urednica emisije: Ivana Neimarević