Milan Subotić: Sloboda i pluralizam vrednosti u delu Isaije Berlina (3)

Isaija Berlin s pravom uživa ugled jednog od najpoznatijih dvadesetovekovnih filozofa i istoričara ideja, a njegov obimni opus privlači brojne čitaoce koji ne pripadaju samo usko-profesionalnim, akademskim krugovima. Pored stilskih osobenosti i esejističke forme većine njegovih tekstova, na njihovu recepciju svakako je uticala i činjenica da se Berlin, zauzimajući poziciju angažovanog „javnog intelektualca”, putem radija (Trećeg programa Bi-Bi-Sija) u svojim brojnim predavanjima obraćao široj publici. Iako često teme njegovih predavanja – poput istorije romantizma ili filozofije prosvetiteljstva – nisu bile u neposrednoj vezi sa aktuelnim političkim i društvenim problemima, on ih je interpretirao na način koji je u prvi plan isticao njihov uticaj na savremenost. Odustavši krajem Drugog svetskog rata od akademskog bavljenje analitičkom filozofijom, Berlin se posvetio istraživanjima istorije filozofskih, socijalnih i političkih ideja vođen uverenjem da one imaju značajan, ako ne i presudan, uticaj na oblikovanje života ljudi i organizaciju društva.

Polazeći od Berlinovog razlikovanja „pozitivne” i „negativne” slobode, Milan Subotić ukazuje da je Berlinova odbrana „negativne slobode” bila više motivisana njegovom kritikom komunističkog totalitarizma, nego težnjom da ponudi striktno pojmovno (analitičko-filozofsko) razgraničenje dva shvatanja slobode. Na sličan način, analizom poimanja stanovišta „vrednosnog pluralizma” i „monizma”, Subotić ističe da je ova Berlinova distinkcija pre plod njegovog pokušaja utemeljenja koncepcije političkog liberalizma, nego što je analitičko sredstvo za interpretaciju celokupne zapadne misaone tradicije. Rečju, oba Berlinova ključna koncepta – negativna sloboda i pluralizam vrednosti – u ovom radu tumačena su iz perspektive društveno-političkog konteksta Hladnog rata. Međutim, za razliku od većine interpretatora koji Berlina prvenstveno vide kao „hladnoratovskog liberala”, autor smatra da pojam „liberalizma straha” koji je uvela Judit Šhlar predstavlja precizniji opis Berlinovog liberalnog stanovišta.

Tekst čita Dušica Mijatović.
Urednica Olivera Nušić.