Kompozitor meseca – Zoltan Kodaj

Biće to Igre iz Marošseka, svita Hari Janoš, Igre iz Galante, kao i Varijacije na temu mađarske narodne pesme „Leti, leti paune". Snimke ovih ostvarenja na dvostrukom kompakt-disku objavila je produkcijska kuća Deka 1994. godine, a svako od njih predstavlja jasan odraz kompozitorove kompleksne umetničke ličnosti. Naime, duboko ukorenjena u mađarskoj narodnoj muzici, ova njegova dela su istovremeno i blisko vezana za tradiciju evropske umetničke muzike: melodijske linije, harmonski stil i formalna organizacija pokazuju Kodajevo maestralno spajanje starog i novog, Istoka i Zapada, tradicionalne/narodne i umetničke muzike.

Nakon brojnih nedaća koje su ga zadesile u profesionalnom životu pošto njegov jedinstven muzički jezik nije odmah prihvaćen u visokim krugovima Mađarske, Kodajeva karijera krenula je uzlaznom putanjom nakon uspeha koji su pobrali Mađarski psalmi 19. novembra 1923. u Budimpešti, na premijernom izvođenju, a potom i u Cirihu 18. juna 1926. godine. O reputaciji Zoltana Kodaja kao važnog evropskog kompozitora svedoče i pozitivne kritike nakon premijere zingšpila Hari Janoš koja je upriličena u Budimpešti 16. oktobra 1926, kao i istoimenom orkestarskom svitom iz opere koja je ubrzo počela da osvaja koncertne repertoare širom zemlje. Kodaj je nameravao da kroz lik Harija Janoša, koji je preuzeo iz mađarskih narodnih bajki, doprinese osnivanju popularne mađarske opere. Glavnog junaka opisao je kao „... seoskog vojnog veterana koji dane provodi u kafani pričajući o svojim herojskim podvizima". Tematika opere je ujedno komična i patriotska, muzički stil jednostavan, dok se radnja odvija u dijaloškoj formi: Hari Janoš pobeđuje Napoleona, Marija-Lujza, ćerka austrijskog cara Franca Drugog i Napoleonova supruga zaljubljuje se u njega, a na bečkom dvoru ga primaju sa najvećim počastima. Međutim, Hari Janoš na kraju odlučuje da se vrati u svoje rodno selo. Svitu iz ove opere, koja je jedinstvena po tome što je kompozitor u partituru uključio i deonicu cimbala, premijerno su izveli članovi Orkestra Pau Kazals pod upravom Antala Flajšera u Barseloni 24. marta 1927. godine, a ona je učvrstila Kodajevu međunarodnu reputaciju pošto su je i Toskanini, Mengelberg, Anserme i Furtvengler, pored njegovih drugih dela, odmah uključili su svoje koncertne programe. Važno je istaći i podatak da je nakon izuzetnog debija u Amsterdamu 24. aprila 1927, i sam Kodaj na evropskim koncertima dirigovao svoja dela: iste godine je u Kembridžu i Londonu izveo Mađarske psalme, a prema rečima biografa, publika ih je toplo prihvatila.

Sve češća gostovanja u inostranstvu nisu pokolebala i zaustavila Kodaja u sprovođenju njegovog cilja vezanog za unapređivanje muzičkog obrazovanja mladih u Mađarskoj. Zajedno sa kolegom Jeneom Adamom, koji je prethodno bio i njegov student, Kodaj je 1935. godine započeo projekat reforme nastave muzike u nižim i srednjim muzičkim školama u Mađarskoj, a objavio je i nekoliko studija. Njegovi koncepti, poznati kao Kodajev metod, bili su zasnovani na razumevanju muzike kroz iskustvo pevanja, gde je primarni fokus na smernicama koje pedagog treba da koristi kako bi deca što jasnije razumela da kroz pevanje, poput učenja jezika i pravilnog govora, mogu direktno ući u svet muzike. Prema Kodaju, muzika se najbolje percepira i kroz kinestetičko, auditivno i vizuelno iskustvo, dok tradicionalne, narodne pesme predstavljaju najefikasniji 'materijal'. Godine 1940. mađarski muzički obrazovni program kao osnovu uveo je upravo Kodajev metod, dok su ga nakon Drugog svetskog rata primenjivali i pedagozi u drugim zemljama.

Urednica Irina Maksimović Šašić