Marko Novaković: O demonskom kao mostu između duhovnog i materijalnog sveta

Marko Novaković razmatra prehrišćansko shvatanje demona kao nevidljivih sila koje posreduju između ljudskog i božanskog sveta, a polazište je Sokratov daimónion, odnosno „unutrašnji glas" kao glas božanstva, koji je Sokrata opominjao šta u životu treba da izbegava da govori i radi. Glavni neposredni izvori podataka o Sokratovom demonu bili su njegovi učenici Platon i Ksenofont, dok je ova tema detaljnije obrađena i u delima poznoantičkih pisaca Plutarha i Apuleja. Sokratov demon samo je kristalizacija shvatanja demonske prirode iz tog vremena, dok je Platon u postojeća verovanja uveo i jednu novinu, a to je da su demoni neka vrsta nevidljivih polubogova koji posreduju između ljudi i bogova. U tom smislu demonska priroda direktno povezuje spiritualni svet božanskih sila, materijalnu stvarnost u kojoj žive ljudi kao telesna bića i ljudsku dušu, kojoj demon deli (daiomai) sudbinu i određuje njen put posle smrti tela. Prema tome, za prehrišćanski svet demon je biće između zemaljskog i etarskog, vodič duše, posrednik u ostvarivanju božanske volje i može biti i dobar i loš, a čovek u skladu sa demonom koji vodi njegovu dušu srećan (eudaimon) ili nesrećan (kakodaimon).

Razumevanje demonske prirode kao mosta između spiritualne i materijalne stvarnosti važno je za shvatanje ljudske duše i njenog manifestovanja u vidljivom svetu, kao i na njoj zasnovanih moralnih aspekata ljudskog delanja. Pitanje besmrtnosti i trajanja duše, prelaska u sledeći život, uprkos stalnim promenama materijalnog sveta, nemoguće je odvojiti od ljudske dobrote i moralnosti delanja, kao i od naoko nevidljivih uzroka i sila koje joj omogućavaju da transcendira postojeću stvarnost, umesto da u njoj nestane. Tek postepenim interiorizovanjem demonskog, njegovim vezivanjem za čovekovu dušu i njen najviši misaoni deo, zaoštrilo se i pitanje čovekovog identiteta, razlikovanje između telesnog i duhovnog, zemaljskog i božanskog u čoveku, a otuda i i čovekovog odnosa prema Bogu. Razumevanje problema demonskog utoliko jasno pokazuje i pokreće ne samo pitanje o odnosu između materijalne i duhovne stvarnosti, nego i čovekovog identiteta i božanskog aspekta čovekovog bića. Novaković zastupa tezu da je problem odnosa materijalnog i duhovnog sveta tek jedna od manifestacija ove podvojenosti čovekovog bića.

Snimak je zabeležen 25. septembra prošle godine u staroj napuštenoj školi u selu Ljuljaci.
Urednica emisije Tanja Mijović.