Pariska Opera u doba Revolucije i Napoleona

Tradicija orijentalnih motiva imala je dugu istoriju u francuskoj umetnosti, te i na sceni pariske Opere, ali se smatra da je Napoleonovo doba posebno podstaklo fascinaciju vanevropskim civilizacijama. Napoleonov pohod na Egipat, iako je bio vojni neuspeh, kao i obnovljene kolonijalne ambicije carstva uopšte, približio je francuskim naučnicima i umetnicima teme Istoka i Orijenta. Opera Bajadere Šarl-Simona Katela, premijerno izvedena na sceni Carske akademije za muziku 1810. godine, predstavlja važno delo u ovoj tradiciji, između ostalog i zbog toga što uobičajenu opersku fascinaciju Orijentom izmešta na indijski potkontinent, ali iz domena komičnih operskih žanrova u svet ozbiljne opere. Bajadere se svojim ozbiljnim tonom i pagansko-religijskim temama nadovezuje na Spontinijevu operu Vestalka, te na pozorišne daske izvodi raskošni spektakl, koji će biti karakterističan za veliku francusku operu 19. veka. Reč je takođe o jednom od najpopularnijih dela u drugoj deceniji 19. veka na sceni pariske Opere, te ne čudi da je 1821. godine bilo izabrano za inauguraciju nove operske dvorane, sale Lepeltijer, koja je bila dom pariske opere kroz najveći deo tog stoleća. Na početku prvog čina ove opere upoznajemo se sa umetnošću bajdera, svetih plesačica u hramu boga Brame, te saznajemo da je, iako je njima zabranjeno da stupaju u brak, u jednu od njih, Lameu, zaljubljen radža svetog grada Varanasi. 

Rodolf Krojcer započeo je svoju karijeru operskog kompozitora 1790. godine, a na sceni pariske Opere, odnosno Akademije za muziku, stupa 1795. godine, i to delom koja slika ključni događaj Francuske revolucije, antimonarhistički ustanak Pariske komune, 10. avgusta 1792. Nakon pet novih dela za scenu Opere, postavljenih između 1801. i 1808, koja se baziraju na mitološkim i antičkim temama, Krojcer se svojim remek-delom Abel (u verziji iz 1821. Abelova smrt) obraća starozavetnoj tematici. Međutim, dok su antičke i orijentalne teme bile dobrodošle na sceni opere, nakon potpisivanja Konkordata sa papom i Katoličkom crkvom, Napoleon je smatrao da biblijskim, odnosno hrišćanskim temama tu nije mesto, jer bi njihova obrada i tumačenja trebalo biti prepuštena crkvi. Premijera Krojcerove opere nije bila zaustavljena tek zato što je Napoleon za ovaj projekat saznao kada su probe već bile uveliko odmakle. Rađena prema drami Salomona Gesnera, opera je integrisala i delove prikaza pakla iz epa Izgubljeni raj Džona Miltona. Krojcer u ovoj operi pokazuje svoju veštinu kreiranju dramatičnih koloritnih scena, iako često podleže tematskim muzičkim stereotipima, a posebno je vredna pažnje njegova topla i prijemčiva melodika. U završnom činu opere demon navodi Kaina da ubije svog brata, Abela: čovečanstvo je suočeno sa prvim ubistvom u istoriji, Kain podleže ludilu, a hor anđela uvodi Abela u rajska polja. 

Autor Srđan Atanasovski
Urednica Sanja Kunjadić