Antologija srpske muzike

Rođen 1924. u Beogradu, Enriko Josif je studije kompozicije završio na Muzičkoj akademiji u klasi Milenka Živkovića 1954, a specijalizirao u Rimu 1962. godine. Nakon rada u muzičkim školama „Vojislav Vučković” i „Stanković”, u periodu od 1952. do 1957, Josif je bio asistent, a potom docent i profesor na Katedri za kompoziciju Muzičke akademije, do 1989. godine. Na čelu Udruženja kompozitora Srbije bio je 1967. i 1968, a za dopisnog člana SANU izabran je 1991. godine. U delima Enrika Josifa, ukazuju Vlasitimir Peričić i Roksanda Pejović, zapaža se sklonost ka dve dominantne stilske sfere: prva je usmerena ka savremenom izrazu koji nije vezan za avangardna eksperimentisanja, a druga prema zvučnom svetu baroka i ranijih epoha.

Originalna verzija dela iz 1956. godine – Smrt Stefana Dečanskog, jednog od reprezentativnih ostvarenja kompozitorovog opusa, prati stradanje sina kralja Milutina Nemanjića – Stefana Uroša Trećeg, kralja Srbije, koji je podigao manastir Visoki Dečani, a kojeg je Srpska pravoslavna crkva kanonizovala kao svetog kralja – započeta je kao muzika za istoimenu dramu Jovana Sterije Popovića. Međutim, delo je ubrzo preraslo prvobitnu nameru i dobilo obrise kantate u kojoj niz sažetih stavova ne opisuje čitav tok radnje, već evocira samo pojedine momente koji u zgusnutom poetskom i muzičkom iskazu dobijaju karakter simbola, uzdižući dramu „zle kobi loze Nemanjića”. U ovim motetima za recitatora, soliste, hor i kamerni orkestar, Josif je koristio postupke rane polifonije poput kvartno-kvintnih paralelizama iz organuma, tercnih iz gimela, kao i slobodno vođenje deonica koje je poteklo iz ranog srednjovekovnog moteta. Kompozitor je ovim postupcima, ističe Peričić, „dočarao patinu drevnosti i, u isti mah, postigao savremeni izraz, opor i smeo”.

Godine 1970. Enriko Josif je odlučio da napravi scensku adaptaciju ovog ostvarenja, načinivši istoimeni letopis u tri viđenja za naratora, soliste, hor i orkestar, koji je, kako Roksanda Pejović ukazuje, težio totalnom pozorištu, sa svim propratnim scenskim elementima. Jasmina Zec ističe kako je, komponujući ovo delo, „Josif pronalazio uporišne tačke u klasičnoj dramaturgiji i antičkoj tragediji... Delo se odlikuje originalnom melodijskom invencijom, smelim zvučnim kombinacijama i raznovrsnim ritmovima... Sudarima lirskih i dramskih ploha, kontemplativnih i motoričnih odseka, Josif stvara utisak kao da pred slušaocem promiču akvareli i platna sa gustim namazima boja, gradeći ujedno monumentalnu zvučnu fresku”, reči su Jasmine Zec. Delo je sa velikim uspehom, u režiji Jovana Putnika, premijerno predstavljeno u Narodnom pozorištu 1970. godine, na otvaranju BEMUS-a.

Snimak tonskog letopisa Smrt Stefana Dečanskog koji ćete slušati u emisiji zabeležen je 20. marta 1972. godine u studiju Radio Beograda, kada su delo izvodili: Miroslav Čangalović, bas, Aleksandra Ivanović, mecosopran, Lazar Ivkov, bas, i Ljubomir Bogdanović, narator. Horom i Simfonijskim orkestrom Radio-televizije Beograd dirigovao je Borivoje Simić.

Urednica: Irina Maksimović Šašić