Srpska četnička akcija (1897-1908)

"Srpska četnička akcija otpočela je 1897, staranjem tadašnjeg predsednika vlade Đorđa Simića usled očekivanog izbijanja ustanka širokih razmera u Turskoj. Kako ustanak nije izbio, čete su iste godine raspuštene,ali su odmetnici iz Osmanskog carstva nastavili da dolaze u Srbiju, gde su uživali pomoć i podršku srpskih vlasti. Iako su bile predusretljive prema četnicima za vreme njihovog boravka u u Srbiji, srpske vlasti u periodu 1898-1901. nisu pokušavale da usmere njihovo delovanje u Turskoj, niti da utiču na hijerarhiju u okviru odmetničkih četa. Od 1901. Svetislav Simić otpočinje aktivne pregovore sa Borisom Sarafovim i predstavnicima VMOK-a i TMORO-a o zajedničkom revolucionarnom radu pristalica Srba i Bugara u Staroj Srbiji i Makedoniji. Paralelno s pregovorima Simić iste godine stavlja odmetničke čete koje su dolazile u Srbiju pod kontrolu Prosvetno-političkog odeljenja MID-a. Postavljenjem vojvoda četama,njihovim naoružavanjem i davanjem uputstva za rad preko granice on stvara preduslove za otpočinjanje srpske četničke akcije u Turskoj."

"Kao odgovor na teror i bugarizatorske napore komitskih četa, nezavisno od Svetislava Simića i srpskih diplomatskih predstavnika u Osmanskom carstvu,od 1901. dolazi do formiranja nekoliko samoodbrambenih srpskih četica i četa odmetnutih od TMORO-a. Mogućnost koordinisanja aktivnosti četa o kojima se starao u Srbiji i četa koje su se same formirale na terenu Simić je iskoristio kao adut da predstavnicima komitskih organizacija 1901-1903. nudi savezništvo srpskih četa, okupljenih oko srpskog četničkog komiteta na polju revolucionarnog rada u Turskoj. Krijući se iza predstavnika-privatne inicijative, Simić je 1903. na zakulisni način inicirao stvaranje Srpske četničke organizacije, koja je pod svojim autoritetom okupila sve srpske čete. Sve do jeseni 1904. i pokolja koji su izvršile komite nad Srbima u kumanovskoj okolini, četnička organizacija je održavala neku vrstu savezničkog odnosa sa komitetima TMORO-a. Obostrano neiskreni sporazum o zajedničkom radu četnika i komita, koji je Svetislav Simić u ime četničke organizacije na bazi dotadašnje saradnje sklopio u leto 1904. sa Borisom Sarafovim i njegovom frakcijom,faktički je prestao da važi nakon što su komite izvršile pokolje Srba u kumanovskom kraju u ranu jesen iste godine. Nakon kumanovskog pokolja i napada komita na srpsku samoodbranu u Poreču ubrzo posle njih, konačni sukob četnika i komita na svim tačkama u Staroj Srbiji je neko vreme visio u vazduhu, a do opšteg "rata" četa  dveju organizacija došlo je u proleće 1905.godine. Pokušaj predstavnika "privatne inicijative" da stvarno upravlja četničkom akcijom,mimo MID-a, doveo je već u leto 1904. do obračuna države sa članovima odbora četničke organizacije u Srbiji i prebacivanja četničkih poslova u nadležnost srpske diplomatske mreže u Turskoj i Vranjskog okružnog načelstva. "(Iz monogragije dr Uroša Šešuma "Srpska četnička akcija (1897-1908)"-Oružana diplomatija)

Gost ovonedeljne Riznice, Radio Beograda 2,je dr Uroš Šešum, docent na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, Katedra za istoriju srpskog naroda u Novom veku, autor monografije "Srpska četnička akcija (1897-1908)-Oružana diplomatija.

Autor i voditelj Dušanka Zeković.