Životinjske vrste koje je čovek spasio od izumiranja

Čovek je tokom istorije svojim delovanjem ostavio duboke posledice na prirodu. Uništavanjem staništa, prekomernim lovom i unošenjem stranih vrsta mnoge životinje dovedene su na samu granicu izumiranja.

Ipak, brojne vrste koje su uspele da se vrate pokazuju da je moguće ispraviti deo štete koju smo napravili i da uz dovoljno truda priroda može da dobije novu šansu.

Priču o povratku iz gotovo potpunog nestanka najbolje ilustruje arapski oriks koji je nekada postojao samo u zatočeništvu.

Ova pustinjska antilopa proglašena je izumrlom u divljini 1972. godine zbog prekomernog lova.

Poslednji primerci preživeli su zahvaljujući zoološkim vrtovima i privatnim rezervatima, gde je pokrenut jedan od najuspešnijih programa uzgoja ugroženih životinja.

Zahvaljujući tim naporima, oriks je postepeno vraćen u prirodna staništa Omana, Saudijske Arabije i drugih delova regiona.

Danas u divljini i zaštićenim područjima ponovo živi nekoliko hiljada jedinki.

Zanimljivo je da arapski oriks može da preživi u ekstremno suvim uslovima, dugo bez vode, koristeći vlagu iz hrane koju pronalazi u pustinji. Prepoznatljiv je po dugim, pravim rogovima i belom krznu koje mu pomaže da odbija sunčeve zrake i lakše podnese visoke temperature.

Crnonoga tvorina

Nekada široko rasprostranjena na severnoameričkim prerijama, crnonoga tvorina se našla pred potpunim nestankom zbog uništavanja staništa i nestanka prerijskih pasa, njenog glavnog plena.

Početkom osamdesetih godina prošlog veka verovalo se da je izumrla, sve dok 1981. nije otkrivena mala kolonija u Vajomingu. Do 1986. u prirodi je ostalo svega 18 jedinki, nakon čega je započet program uzgoja. Danas u divljini živi oko 500 jedinki.

Iako deluje mala i nežna, odličan je noćni lovac koji tokom godine može da pojede desetine prerijskih pasa.

Ova životinja je jedina lasica poreklom iz Severne Amerike i prepoznatljiva je po crnim šapama i tamnoj „masci“ oko očiju.

Zlatni lavlji tamarin

Ovaj mali primat iz atlantskih prašuma Brazila tokom 20. veka bio je na ivici nestanka zbog masovnog krčenja šuma.

Sedamdesetih godina prošlog veka u divljini je ostalo manje od 200 jedinki, pa je vrsta bila pred potpunim nestankom.

Zahvaljujući programima zaštite šuma i uzgoju u specijalizovanim centrima, broj tamarina počeo je postepeno da raste i danas u prirodi živi više od 3.000 jedinki.

Ovaj majmun je prepoznatljiv po upečatljivom krznu oko glave koje podseća na lavlju grivu, po čemu je i dobio ime. Teži svega oko 600 grama, ali je veoma aktivan i živi u porodičnim grupama koje zajedno brinu o mladuncima.

Zlatni lavlji tamarin nastanjuje samo ostatke atlantske šume u brazilskoj državi Rio de Žaneiro. Ova vrsta igra važnu ulogu u očuvanju šuma jer raznosi seme biljaka i tako pomaže obnavljanju svog staništa.

Plava iguana

Ovaj veliki gušter sa Kajmanskih ostrva bio je jedan od najugroženijih gmizavaca na planeti.

Početkom 2000-ih godina njena populacija u prirodi pala je na manje od 20 jedinki, pa se smatrala jednim od najređih guštera na svetu. Glavni uzroci nestanka bili su uništavanje prirodnog staništa, saobraćajne nesreće, napadi pasa i mačaka, kao i unošenje stranih vrsta koje su ugrožavale njena jaja.

Kroz uzgoj u zaštićenim centrima i vraćanje u prirodu, populacija je povećana na više od 1.000 odraslih jedinki.

Plava iguana je jedan od najvećih guštera na Karibima i može da dostigne dužinu od oko metar i po. Iako joj ime kaže da je plava, mlade jedinke su uglavnom sivkaste ili smeđe, a mužjaci sa godinama dobijaju izraženu plavu boju, posebno tokom sezone parenja.

Ova vrsta živi gotovo isključivo na ostrvu Veliki Kajman, gde naseljava suve šume, kamenite predele i područja sa niskim rastinjem. Zanimljivo je da može da doživi više od 60 godina, što je čini jednim od najdugovečnijih gmizavaca.

Iberijski ris

Najređa vrsta mačke u Evropi bila je pred potpunim izumiranjem jer je 2002. godine u Španiji i Portugaliji živelo manje od 100 odraslih jedinki, uglavnom u nekoliko izolovanih područja na jugu kontinenta.

Glavni razlog njegovog nestanka bio je drastičan pad broja evropskog kunića, koji čini više od 80 odsto njegove ishrane, ali i gubitak prirodnih staništa zbog izgradnje puteva i širenja poljoprivrednih površina.

Zahvaljujući strogim merama zaštite, obnovi staništa i programima uzgoja u zatočeništvu, broj iberijskih risova počeo je da raste. Danas populacija premašuje 2.000 jedinki, a ova vrsta se postepeno vraća u delove svog nekadašnjeg područja rasprostranjenja.

Iberijski ris je manji od evroazijskog risa i prepoznatljiv je po dugim crnim čupercima na ušima, šiljastoj bradi i žućkastom krznu sa tamnim pegama. Odličan je lovac koji se oslanja na izuzetan sluh i vid, a najaktivniji je u sumrak i tokom noći.

Evropski bizon

Evropski bizon je najveći kopneni sisar Evrope, a početkom 20. veka bio je na ivici potpunog nestanka. Vekovima je naseljavao šume širom Evrope, ali su ga lov, gubitak staništa i širenje poljoprivrednih površina gotovo izbrisali sa kontinenta.

Poslednji divlji evropski bizon u Poljskoj ubijen je tokom Prvog svetskog rata, a do 1927. godine misli se da je nestala i poslednja slobodna populacija na Kavkazu. U prirodi više nije bilo ovih životinja, a preživelo je samo oko 50 jedinki u zoološkim vrtovima i privatnim uzgajalištima.

Zahvaljujući međunarodnim programima uzgoja, evropski bizon je postepeno vraćen u divljinu. Prvi primerci ponovo su pušteni u prirodu pedesetih godina prošlog veka, a danas u Evropi živi više od 7.000 jedinki. Najveće populacije nalaze se u Poljskoj, Belorusiji, Rumuniji i drugim zemljama istočne Evrope.

Moćni biljojed može da teži i više od jedne tone, a mužjaci dostižu visinu od skoro dva metra u ramenima. Za razliku od američkog bizona, evropski bizon uglavnom živi u šumama, gde se hrani travom, lišćem, korom drveća i mladim izdancima.

Sajga antilopa

Ova neobična stepska životinja nekada je brojala milione jedinki širom Evroazije.

Posle raspada Sovjetskog Saveza broj je naglo opao zbog krivolova, a do 2002. godine ostalo je manje od 50.000 jedinki.

Danas se populacija u Kazahstanu značajno oporavila i broji više od milion životinja.

Njen veliki nos pomaže joj da filtrira prašinu i reguliše temperaturu vazduha.

Kalifornijski kondor i ždral trubač

Kalifornijski kondor, jedna od najvećih letećih ptica Severne Amerike, tokom 20. veka bio je na granici potpunog nestanka.

Njegov broj je opao zbog trovanja olovom koje su ptice unosile hraneći se ostacima plena, gubitka prirodnog staništa i lova.

Do 1987. godine u prirodi više nije bilo nijednog živog kondora – svih preostalih 27 jedinki prebačeno je u program kontrolisanog uzgoja kako bi vrsta bila spasena.

Posle decenija napora naučnika, prvi primerci ponovo su vraćeni u prirodu devedesetih godina. Danas populacija broji više od 500 jedinki, od kojih deo ponovo slobodno leti nad Kalifornijom, Arizonom i Meksikom. Ovaj impresivni lešinar ima raspon krila koji može da dostigne skoro tri metra, što ga čini jednom od ptica sa najvećim rasponom krila na svetu, a može da doživi 50 godina.

Ždral trubač koji takođe nastanjuje Severnu Ameriku imao je sličnu sudbinu.

Prževaljski konj

Prževaljski konj smatra se jedinim pravim divljim konjem koji je preživeo do danas. Nekada je naseljavao ogromna prostranstva stepa Centralne Azije, ali je tokom 20. veka doživeo dramatičan pad zbog lova i gubitka prirodnog staništa.

Poslednji put je viđen u divljini 1969. godine u Mongoliji, nakon čega je proglašen izumrlim u prirodi.

Tokom sedamdesetih godina prošlog veka u svetu je bilo svega oko 30 do 40 ovih konja, pa su pokrenuti programi kontrolisanog razmnožavanja. Zahvaljujući tim naporima, danas u svetu postoji više od 2.000 jedinki, a deo populacije ponovo živi slobodno u stepama Mongolije.

Za razliku od domaćih konja, prževaljski konj nikada nije bio pripitomljen. Ima 66 hromozoma, snažno telo i kratku i uspravnu grivu koja ne pada na stranu.

Kakapo

Ovaj noćni papagaj sa Novog Zelanda nekada je bio široko rasprostranjen na ostrvima, ali je dolazak ljudi doveo do njegovog gotovo potpunog nestanka.

Maori su ga lovili zbog mesa i perja, a najveći problem predstavljalo je unošenje stranih predatora poput pacova, mačaka i lasica, na koje kakapo nije bio evolutivno pripremljen.

Do sedamdesetih godina prošlog veka naučnici su mislili da je izumro, ali je otkrivena mala populacija koja je nadgledana i čuvana. Danas postoji nešto više od 200 kakapoa na strogo zaštićenim ostrvima.

Kakapo je poseban po tome što je jedini papagaj na svetu koji ne leti. Iako ima velika krila, ona mu služe uglavnom za održavanje ravnoteže pri penjanju i spuštanju sa drveća.

Nestanak vrsta nije uvek konačan ishod. Iako je čovek bio glavni uzrok njihovog ugrožavanja, upravo ljudski napor, nauka i očuvanje prirode omogućili su da se neke od najređih vrsta na planeti vrate sa same ivice opstanka. Najveći uspeh neće biti samo spasavanje vrsta koje su već na ivici nestanka, već sprečavanje da nove životinje uopšte dođu u takvu opasnost