Svemirska letelica „Hajabusa-2“ nema gde da sleti – asteroid isuviše mali

Izazovi za misiju „Hajabusa-2“

Sonda „Hajabusa-2“ već je ispisala istoriju svojom uspešno izvedenom misijom na asteroidu Rjugu, ali je nakon predaje uzoraka na Zemlju nastavila dalje i uputila se ka 1998 KY26, gde bi trebalo da stigne 2031. godine.

Novi podaci, međutim, značajno menjaju okvir misije. Asteroid ovih dimenzija ima izuzetno slabu gravitaciju, što onemogućava klasično sletanje. Brza rotacija dodatno otežava čak i kratkotrajni kontakt sa površinom, jer se podloga kreće velikom brzinom i u različitim pravcima u veoma kratkim intervalima.

Umesto toga, naučnici planiraju bliski prolaz koji će omogućiti snimanje, spektralnu analizu i merenje fizičkih parametara koji bi mogli da pruže uvid u sastav i unutrašnju strukturu ovako malog tela.

Ovakav pristup predstavlja jedinstven naučni eksperiment, jer će prvi put biti ispitivan asteroid veličine kuće, što bi moglo da otkrije kako izgledaju najmanji i najprimitivniji sačuvani ostaci materijala iz rane istorije Sunčevog sistema.

Zašto je ovaj asteroid važan

Istraživanje ovako malog objekta važno je iz više razloga. Mali asteroidi poput 1998 KY26 predstavljaju najbrojniju, ali i najmanje poznatu populaciju unutar Sunčevog sistema. Tamni su, teško uočljivi i često ulaze u domet instrumenata tek na malim udaljenostima.

Upravo tela ovih dimenzija mogu predstavljati rizik po Zemlju, jer su dovoljno mala da ostanu neotkrivena duže vreme, a dovoljno velika da proizvedu značajan udar talasa u atmosferi. Događaj iznad Čeljabinska 2013. godine pokazao je koliko mali asteroidi mogu biti nepredvidivi.

Bolje razumevanje njihove unutrašnje strukture, gustine i mehaničkih svojstava, kao i ponašanja pod ekstremnom rotacijom, ima direktne implikacije na modele procene rizika i strategiju planetarne odbrane. Novo istraživanje takođe potvrđuje da savremeni teleskopi mogu pouzdano da izmere čak i objekte veličine nekoliko metara, što znači da se sposobnost detekcije potencijalno opasnih tela stalno poboljšava. 

Hajabusa kao pionir među malim velikim misijama

Misije „Hajabusa“ predstavljaju vrhunac japanskog pristupa svemirskom istraživanju, zasnovanog na kompaktnim letelicama koje sa ograničenim resursima obavljaju izuzetno složne zadatke.

Prva misija „Hajabusa“, lansirana 2003. godine, poslata je ka asteroidu Itokava. Iako je tokom misije došlo do više ozbiljnih tehničkih problema, uključujući i otkazivanje sistema orijentacije i poteškoće sa motorima, tim misije uspeo je da osmisli niz inženjerskih improvizacija zahvaljujući kojima je letelica ipak prikupila materijal i 2010. godine ga vratila na Zemlju.

To je bio prvi put u istoriji da je materijal sa nekog asteroida dopremljen na Zemlju.

„Hajabusa-2“, lansirana 2014. godine, nastavila je ovaj niz tehnoloških dostignuća. Na asteroidu Rjugu uspešno je izvela dva precizna dodira sa površinom, uzela uzorke, a zatim izvela i operaciju stvaranja veštačkog kratera pomoću impaktora kako bi ispitala dublje slojeve asteroida.

Kapsula sa uzorcima stigla je na Zemlju 2020. godine, a analize su donele odgovore na pitanja o organskim jedinjenjima i materijalu iz predsolarne epohe. Nakon povratka uzoraka, sonda je nastavila svoje putovanje ka 1998 KY26.

Tihi inženjerski gigant

Iako se u javnosti najčešće govori o Naci, evropskom programu i sve aktivnijoj Kini, japanski svemirski program je u poslednjih nekoliko decenija postao jedan od najvažnijih aktera u istraživanju svemira.

Današnja agencija JAXA nastala je 2003. godine spajanjem naučnog instituta ISAS, vazduhoplovne organizacije NAL i svemirske agencije NASDA. Ovo spajanje omogućilo je da se naučna istraživanja, razvoj tehnologije i svemirske operacije ujedine u jedan sistem, što je ubrzalo razvoj složenih misija.

Jedna od najvažnijih karakteristika japanskih međuplanetarnih misija je upotreba jonskih motora, koji omogućavaju dugotrajna putovanja uz minimalnu potrošnju goriva. Ovi motori igrali su ključnu ulogu u obe misije „Hajabusa“, ali i u drugim japanskim letelicama. Japan je razvio i veoma precizne sisteme navigacije, kao i tehnologije za pristup asteroidima koje su često prve te vrste u svetu.

Japan poslednjih godina širi svoje aktivnosti ka Veneri, Mesecu i budućim ljudskim misijama. Orbiter „Akacuki“ danas istražuje atmosferu Venere, nakon što je uspešno postavljen u orbitu u drugom pokušaju.

Misija SLIM izvela je jedno od najpreciznijih sletanja na Mesec ikada, a saradnja sa Sjedinjenim Američkim Državama u okviru programa „Artemis“ i lunarne stanice „Gejtvej“ pozicionira Japan kao ključnog partnera u budućim misijama dubokog svemira. 

Pred japanskom letelicom je tehnički izazovan manevar

Susret „Hajabuse-2“ sa asteroidom veličine desetak metara biće jedan od tehnički najizazovnijih manevara u istoriji svemirskih misija. Upravo zbog tih izazova, ovaj događaj mogao bi da pruži dosad neviđene podatke o najmanjim ostacima materijala iz rane faze formiranja Sunčevog sistema.

Istovremeno, istraživanje ovakvih tela ima vrlo praktične implikacije za bolje razumevanje evolucije asteroida i za razvijanje efikasnijih modela planetarne odbrane.

„Hajabusa-2“ tako nastavlja tradiciju japanskog svemirskog programa koji ne teži najvećim i najskupljim misijama, već najinovativnijim, najpreciznijim i najsmelijim poduhvatima koji često pomeraju granice  u međuplanetarnom istraživanju.