Vek harmonike

Sećanje na budućnost – Sonate za harmoniku

Predstavićemo album „Sećanje na budućnost – Sonate za harmoniku”, poljskog harmonikaša Adama Maksimjenka, koji je 2018. godine objavila poljska diskografska kuća Duks.

Među brojnim projektima koji predstavljaju originalnu literaturu za harmoniku, ovo izdanje se izdvaja po odabiru dela. Naime, na njemu su izuzetno vredna dela Zolotarjova i Semjonova, prvi put objavljena na kompakt-disku. Osim sonata ove dvojice sovjetskih kompozitora i harmonikaša, na albumu se našla i sonata Sofije Gubajduline pod nazivom Et ekspekto. Kako je navedeno u programskoj knjižici, troje autora povezuje činjenica da su ceo život ili jedan period stvarali pod autoritarnim režimom i iskusili slične poteškoće. U potrazi za odgovarajućim načinima izražavanja pobune protiv sistema, kompozitori su posezali za novim izvođačkim sredstvima otkrivajući tako nepoznate zvučne mogućnosti harmonike.

Prema rečima kritike, sonate Zolotarjova, Gubajduline i Semjonova, mladi virtuoz Adam Maksimjenko interpretirao je na zanimljiv način dodajući im mladalački zanos i insistirajući na suptilnosti zvuka. Inače, Maksimjenko važi za jednog od najistaknutijih harmonikaša najnovije generacije. Diplomirao je na Muzičkoj akademiji Frederik Šopen u Varšavi 2018. godine, a u središtu njegovog interesovanja je strana muzička literatura iz čega su proizašla premijerna izvođenja kompozicija za solo harmoniku autora kao što su Semjonov, Mosenmark ili Podgajc. Laureat je brojnih takmičenja i u svojoj generaciji se izdvaja značajnim koncertnim dostignućima.

Na početku emisije čućete Sonatu broj 3 Vladislava Zolotarjova, koju je autor napisao 1971. godine za čuvenog Fridriha Lipsa. Sonata je oblikovana poput simfonije, a zasniva se na dodekafonskoj tehnici koju je autor favorizovao. Osim toga, ovom sonatom Zolotarjov demonstrira fascinaciju delima Šenberga, posebno pogrebnim maršom iz seksteta Ozarena noć opus 4, zbog čega se delo završava akordima koji asociraju na crkvena zvona.

Sonata za harmoniku - Et ekspekto Sofije Gubajduline je delo religioznog karaktera iz 1985. godine, u kojoj je autorka koristila savremena kompoziciona sredstva i tehnike karakteristične za, u to vreme, novu i eksperimentalnu muziku. Gubajdulina je kombinovala elemente korala sa neočekivanim harmonijama i sonorističkim efektima, često nemogućim za izvođenje na bilo kom drugom instrumentu izuzev na harmonici.

Sonata broj 3 - Sećanje na budućnost Vjačeslava Semjonova, po čijem podnaslovu album i nosi ime, napisana je 2013. godine. Trideset godina nakon Prve sonate za harmoniku, Sonata broj 3 po intenzitetu izražajnih ideja i sredstava predstavlja novu fazu u opusu Semjonova. Po rečima Jurija Šiškina, njegovog bivšeg studenta kome je delo i posvećeno, sonata je neka vrsta simfonije u kojoj se Semjonov bavi pitanjima ljubavi, duše i čovečanstva. U tom smislu, kompozitor se nije bavio problemom forme, već tokom misli i osećanjima, tako da je ovo delo i sam Semjonov okarakterisao kao neku vrstu meditacije sa dve glavne teme, od kojih prva ima veze sa srećom, a druga je beskonačna tuga. Nakon horske teme prvog stava sledi, kako autor kaže, kaledioskop slika – odnosno, varijacije. Sonata je prožeta i nepotpunim citatima Bahovih Preludijuma i opere Faustovo prokletstvo Hektora Berlioza. Ove teme imaju simboličku ulogu, te muzika Baha evocira mudrost, dok se delovi tema iz Berliozove opere javljaju kao simboli beskrajnih ratova.

Urednica emisije Marija Vuković