Caričin grad – slučajno otkriveno arheološko bogatstvo

Caričin grad se nalazi na turističkoj ruti „Putevima rimskih imperatora“. "Justinijan Veliki, koji ga je sagradio, jedan je od 18 rimskih vladara rođenih na tlu današnje Srbije", navode u TO Lebane. Caričin grad bio je centar arhiepiskopije ‒ centar hrišćanstva u oblasti severnog Ilirika od Sirmijuma do Soluna. U prvom delu priče o ovom arheološkom lokalitetu izuzetnog značaja, govorimo o nastanku Justinijane Prime i opisujemo grad i život u njemu u doba Justinijana.

Justinijana Prima se nalazi u opštini Lebane na jugu Srbije. Grad je početkom šestog veka (535. godine nove ere) sagradio vizantijski imperator Justinijan Prvi u, prema navodima iz TO Lebane, svom rodnom mestu. O tom, za ondašnje prilike modernom gradu sa kompletnom infrastrukturom, za Internet portal RTS-a razgovarali smo sa direktorom Turističke organizacije Lebana, Bojanom Jovićem.

Kako je i kada otkriven lokalitet Caričin grad?

‒ Caričin grad kod Lebana je slučajno otkrio Mita Rakić, putopisac i novinar lista „Otadžbina" tokom 1880. godine.

Kroz šumu su virile ruševine i utvrđenje sa kulama. Prva istraživanja je sproveo 1912. godine Vladimir Petković, kustos Narodnog muzeja iz Beograda.

Pronašao je justinijanovske kapitele, baziliku, krstionicu i identifikovao je sa Justinijanom Primom ‒ izgubljenom arhiepiskopijom iz perioda smene kasne antike i rane Vizantije.

Kasnije su pod nadzorom V. Petkovića i arheologa Franca Mesesnela otkriveni Akropolj, linija vodovoda, peći za topljenje ruda i bazilika, veći deo Gornjeg grada, pečati, novac, odlomci bronzane statue.

Posle Drugog svetskog rata na istraživanjima su radili SANU, Arheološki institut, Zavod za zaštitu spomenika kulture: Đ. Bošković, M. Panić, A. Deroko, dr Sv. Radojčić, Nevenka Spremo Petrović.

Otkrivena je crkva sa kriptom u Gornjem gradu, glavna ulica istok‒zapad, okviri Donjeg grada, nekropola, brana, kašteli od sela Radinovac do sela Zlata.

Na koji način je tekao dalji istorijat istraživanja?

‒ Od 1960. do 1969. zbog radova na hidroelektrani „Đerdap" smanjuju se finansijska sredstva za istraživanje. Otkrivene su stambene četvrti uz magistrale, bazilika sa transeptom u Donjem gradu; pronađeni su kapitel stuba sa monogramom Justinijana Prvog, crkva van bedema, vodovodna i kanalizaciona mreža, trasa akvadukta od Delivoda na Petrovoj gori do Caričinog grada (16 km), cisterna, kula ‒ vodeni kolektor. 

Otkrivene su i česma, terme, gradska kuća, pazarište, zanatske radionice u Donjem gradu...

Godine 1975. godine manja istraživanja sprovode Vladimir Kondić i Vladislav Popović.

Sastaju se Niški regionalni zavod kod Niške zajednice kulture, regionalna i opštinska zajednica Leskovca i Lebana o zaštiti spomenika i obnovi istraživanja, a pridružuje se i Narodni muzej iz Beograda.

U periodu od 1978. do 1984. istraživana je sakralna arhitektura, kvart u Gornjem gradu, principija, stambeni kvart u Donjem gradu, istočno i južno podgrađe Donjeg i Gornjeg grada.

Od 1997. godine do danas istraživanja sprovode srpski i francuski arheolozi Vujadin Ivanišević i Bernard Bavan.

Od najinteresantnijih pronalazaka ističu se kosti devet kamila jednogrbih i dvogrbih, koje su korišćene u ratovima i trgovačkim karavanima, dva pečata arhiepiskopa i žitnica.

Kakav je centar bio Justinijana Prima?
‒ Objekti i bazilike u gradu bili su bogato ukrašeni mozaicima. Tu su bile javne zgrade, ulice, trgovi, česme, kupatila, i grandiozni sistem vodovoda u dužini oko 16 km koji je sa planine Radan usmeravao čistu planinsku vodu u gradsku cisternu. Verovatno da je grad u to vreme bio raskošno izgrađen, kako i dolikuje za jedan carski grad. Sistemom oluka i odvodnih cevi sakupljana je atmosferska voda. Tvrđavu uzdignutu na strmoj litici, pored odbrambenih zidina branile su i dve reke: Svinjarička i Caričina. Na Caričinoj reci podignuta je brana sa ispustom gde se formiralo jezero. Tako je rešeno pitanje snabdevanja vodom.

Koje su još specifičnosti Justinijane Prime?
‒ Caričin grad je posedovao, za to vreme, sve zanatske radnje i radionice, skladišta raznovrsne hrane, žitarica, voća, divljači, slatkovodne dunavske ribe, što su i antropološka istraživanja dokazala. Naime, u Caričinom gradu najviše se konzumirala riba (jesetra, som, štuka...), koja je dovožena u svežem stanju.

Grad i podgrađe sa 12.000 stanovnika bili su klasno i funkcionalno podeljeni bedemima i kapijama na tri dela. Na najnižem, južnom platou dominirali su višespratni stambeni blokovi. U nekoliko zgrada je pronađen sistem centralnog grejanja i podno grejanje. Ulice koje su vodile do glavnog trga bile su ispresecane manjim ulicama. Na glavnom trgu Gornjeg grada stajala je velika statua imperatora.

I Akropolj je imao posebne bedeme sa odbrambenim kulama. Tu su bile službene i privatne odaje arhiepiskopa Justinijane Prime i sveštenika. Glavna ulica Via Sakra vodila je do velike bazilike sa bazenom u atrijumu, krstionice i biblioteke. Suprotno od nje bio je arhiepiskopski dvor, kao i kancelarije i prateće prostorije.

broj komentara 6 pošalji komentar
(nedelja, 25. feb 2018, 12:15) - anonymous [neregistrovani]

hahah

Nemojte toliko da ga hvalite, providno je da vas je on poslao da pricate sve najbolje o njemu, trebali ste samo jedan da kaze nesto a ne da spamujete haha

(subota, 24. feb 2018, 21:57) - Nana [neregistrovani]

Caričin grad – slučajno otkriveno arheološko bogatstvo

Vrlo često sa decom odem da prošetam ulicama starog grada. Svaki put je pravo uzivanje. Još je tu i vizitorski centar Teodora gde se može rucati, hrana odlicna a vrlo jeftina...sve pohvale. Turista je sve vise i vise

(subota, 24. feb 2018, 21:44) - Miodrag [neregistrovani]

Caricin grad-slucajno otkriveno arheolosko bogatsvo

Svaka cast TO Lebane. Lokalitet blista,a i sredjena šira okolina sa Vizitorskim centrom "Teodora". Mesto za porodicno okupljanje preko cele godine.

(subota, 24. feb 2018, 21:38) - Doktor [neregistrovani]

Bravo

Sve pohvale direktoru TOOL, gospodinu Bojanu Jovicu, za sve sto je uradio na promovisanju opstine Lebane i njenih turistickih potencija.Bravo, i samo tako nastavite.

(subota, 24. feb 2018, 21:35) - Svrca [neregistrovani]

CG

Svaka cast za komentar. Potpuno se slazem sa Vama. Covek je postao profesionalac u svom poslu. Samo tako nastavite Bojane.

(subota, 24. feb 2018, 20:45) - Jovanymous [neregistrovani]

Lepo i

Svaka cast dr.arheologije bojanu jovicu

div id="adoceanrsvdcfhklggd">