Mrkonjić Grad – od potpuno razorenog grada do simbola obnove i sećanja na stradale Srbe

Mrkonjić Grad je kroz istoriju menjao ime, a zadržao je ono u spomen na kralja Petra Prvog Karađorđevića, koji je pod pseudonimom Petar Mrkonjić vojevao na ovim prostorima. Kasnije je upravo ovde 1943. godine održano Prvo zasedanje ZAVNOBiH-a. Danas je Mrkonjić Grad, posle Banja Luke, teritorijalno najveća opština u Republici Srpskoj, a tokom rata bio je potpuno razoren grad.

Dragan Vođević, načelnik opštine Mrkonjić Grad, navodi da su komisije koje su radile procenu štete 1996. godine procenili da je u gradu napravljena šteta od 680 miliona nemačkih maraka tada.

Regularna hrvatska vojska, jedinice HVO-a i takozvane Armije BiH u septembru i oktobru 1995. godine zauzele su Mrkonjić Grad i još 12 zapadnokrajiških opština.

Ubili su više od dve hiljade ljudi, proterali 120 hiljada Srba. U potpuno devastiran Mrkonjić Grad Srbi se vraćaju mesec i po dana kasnije, kada je parafiranjem Dejtonskog sporazuma vraćen Republici Srpskoj.

Nakon povratka, na pravoslavnom groblju u Mrkonjić Gradu pronađena je masovna grobnica sa 181 telom.

Predstavnik međunarodne policije naveo je tada da se, na osnovu obdukcije koju je sproveo tim iz Beograda, vidi da to nisu samo vojne žrtve, i da tu ima staraca, žena, da je to ratni zločin.

Ostalo je i svedočenje majke Mileve Župić, koja je u ratu izgubila tri sina. Dvojicu je pronašla u masovnoj grobnici.

"Volela bih da mi je jedan ostao, ženo moja, volela bih, al vidiš kako se zadesi pa odoše sva trojica", kaže Župić.

Iz velikog stradanja, ruševina i grada koji je bio potpuno uništen ponovo je izgrađen Mrkonjić Grad. I upravo će ovde 4. avgusta biti održano centralno obeležavanje i sećanje na egzodus i stradanje Srba u hrvatskoj akciji Oluja.