Nova "trka za Afrikom“ i šansa za Srbiju – Pokret nesvrstanih put ka novim tržištima

Povodom 65 godina od prve konferencije Pokreta nesvrstanih, u Beogradu su se okupili predstavnici zemalja članica ovog pokreta, koje zajedno predstavljaju više od polovine svetske populacije. 

Govoreći o ekonomskim aspektima saradnje sa zemljama Pokreta nesvrstanih, Bojan Stanić iz Privredne komore Srbije ocenio je da međunarodna tražnja sve više se formira van Evrope i van Zapada, imajući u vidu da je ekonomska dinamika izraženija tamo gde se populacija brže uvećava, a to je upravo Afrika, koja je gotovo celokupna kao kontinent članica Pokreta nesvrstanih.

Istakao je i da su značajan deo tog prostora Južna Azija i Latinska Amerika, te da su u tom pogledu i evropske zemlje, a i vodeće privrede kao što su Amerika i Kina, zainteresovane da se na tom prostoru što bolje pozicioniraju.

Prema njegovim rečima, Srbija, kao ekonomski lider na prostoru Zapadnog Balkana, ima interes da pronađe partnere u podsaharskoj Africi, u Severnoj Africi i širom Južne Azije, kako bi svoje proizvode mogla tamo da plasira. Naglasio je da je taj prostor "praktično gladan svega: i hrane, sa druge strane i građevinskog materijala, uređaja, mašina, i na kraju informacionih tehnologija".

Govoreći o konkretnim tržištima, Stanić je rekao da je Srbiji geografski najbliže područje Severne Afrike i Jugozapadne Azije, gde su u poslednje vreme išle brojne srpske delegacije radi uspostavljanja čvršćih bilateralnih odnosa.

Podsetio je da je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini sa Egiptom, kao i sa Ujedinjenim Arapskim Emiratima, dok sa Kazahstanom Srbija ima razvijenu ekonomsku saradnju, pre svega u oblasti energetike, budući da se sa tog prostora danas uvozi najviše nafte. Dodao je da Srbija sarađuje i sa tržištima poput Indije i Alžira, odakle uvozi značajne količine sirovina važnih za domaću privredu.

Kao prednost Srbije u odnosu sa zemljama Pokreta nesvrstanih, Stanić je naveo činjenicu da ove zemlje, ujedinjene oko ekonomskih, ali i određenih političkih interesa koji nisu uvek u skladu sa interesima vodećih svetskih sila, u Srbiji vide zemlju koja je "i dalje najnesvrstanija na prostoru Jugoistočne Evrope". Ocenio je da upravo to Srbiji donosi određeno poštovanje i prostor za intenzivniju ekonomsku saradnju.

Od trke za Afrikom do veštačke inteligencije: šta usporava, a šta ubrzava saradnju

Stanić je ukazao i na to da danas, slično kao i početkom dvadesetog veka, postoji svojevrsna "trka za Afrikom", ali je naglasio da ono što ograničava privrednu saradnju jeste pre svega politika, budući da ekonomija mora da se prilagođava političkim okolnostima, ne samo u Evropi, nego i širom sveta.

Prema njegovim rečima, članice Pokreta nesvrstanih često imaju sukobljene političke interese, ali se dodiruju upravo u ekonomskoj saradnji, pokušavajući da se izbore za slobodne uslove poslovanja i izbegnu uvlačenje u carinske ratove i protekcionističke mere.

Kao prednosti Srbije, pored pomenutog regionalnog autoriteta i pokušaja da ostane neutralna, Stanić je naveo i industrijski potencijal, znanje i iskorak u digitalizaciji i veštačkoj inteligenciji u poređenju sa zemljama regiona, podsećajući na nedavno otvorenu fabriku humanih robota u industrijskoj zoni pored Šapca.

Istovremeno, upozorio je da veći deo sveta Srbiji ostaje teško dostupan u pogledu konkurentnosti domaće privrede, pre svega zbog udaljenosti i volatilnih logističkih troškova, ali je ocenio da kroz formiranje lanaca snabdevanja, u čemu Srbija može biti lider uz uključivanje zemalja regiona, moguće je doći i do udaljenijih tržišta. 

Nastavljen kurs iz 1961: od Hladnog rata do "nuklearnog mira"

O političkoj dimenziji skupa govorila je ambasadorka Ministarstva spoljnih poslova Ljiljana Nikšić, ističući da su i danas aktuelni osnovni postulati sa osnivačke konferencije iz 1961. godine. Ocenila je da je sadašnji, podeljeni svet veliki izazov, sličan podeli sveta u doba Hladnog rata, te da su ključni principi i danas suverenitet i teritorijalni integritet, dosledno sprovođenje Povelje Ujedinjenih nacija i aktivna miroljubiva koegzistencija, odnosno partnerski odnos na ravnopravnim osnovama.

Nikšićeva je posebno istakla da Vlada Republike Srbije sprovodi, već decenijama, program "Svet u Srbiji", kroz koji je trenutno stipendirano između 600 i 700 mladih ljudi, a program se realizuje preko Ministarstva spoljnih poslova i Ministarstva prosvete.

Navela je da je lično imala priliku da upozna neke od bivših stipendista koji danas zauzimaju visoke pozicije u zemljama Pokreta nesvrstanih, među kojima je i Stiven Hanington Džungo Čokve iz Kenije, osnivač mirovne nevladine organizacije "Jedinstveni forum za mir" i sin prvog predsednika parlamenta Kenije.

Podsetila je i da su veze Srbije sa Egiptom stare vekovima, još od vremena kada je Sveti Sava boravio tamo tokom svog drugog hodočašća 1234. godine. Naglasila je da Pokret nesvrstanih predstavlja, posle Ujedinjenih nacija, najveću svetsku organizaciju, budući da Ujedinjene nacije broje 193 zemlje članice, dok Pokret nesvrstanih okuplja 120 zemalja članica i 17 posmatrača.

Osvrćući se na paralelu između današnjice i šezdesetih godina prošlog veka, kada je predsednik Srbije poručio da "svet mora da pripada svima", Nikšićeva je podsetila na Kubansku krizu, ocenivši da svet i danas "hoda po tankoj žici", budući da živimo u "nuklearnom miru" u kom svakog trenutka može doći do nuklearnog rata koji ne bi imao pobednika.

Ukazala je i na primer Društva naroda, koje se raspalo pred Drugi svetski rat uprkos početnom idealizmu, navodeći da pred sličnim izazovima danas stoje i Ujedinjene nacije i Pokret nesvrstanih. Ipak, ocenila je da upravo Pokret nesvrstanih, po svom osnovnom opredeljenju nastao iz borbe kolonizovanih zemalja za nezavisnost, teži ravnopravnosti i uvažavanju suvereniteta, te da u trenutku geopolitičkog preispitivanja i prekomponovanja snaga, ovakav pokret dobija na značaju, a istovremeno raste i istorijska uloga koja pripada Srbiji i Beogradu.

Nepriznavanje Kosova i naučna diplomatija kao putevi jačanja pozicije Srbije

Govoreći o činjenici da veliki broj zemalja globalnog Juga ne priznaje samoproglašenu nezavisnost južne srpske pokrajine, Nikšićeva je podsetila da su se u doba Velike Jugoslavije "glave okretale" u Ujedinjenim nacijama kada se čekalo kako će Beograd glasati o važnim svetskim pitanjima, te da današnji potencijal od 120 zemalja članica Pokreta nesvrstanih, koje koordinišu svoje glasanje, predstavlja veliki politički kapacital, iako unutar pokreta povremeno postoje suprotstavljeni stavovi među afričkim, azijskim i latinoameričkim zemljama.

Osvrnula se i na ulogu multinacionalnih kompanija i transnacionalnih banaka koje su, nakon pada kolonijalizma, ušle na tržišta novostvorenih nezavisnih država, ocenivši da i danas postoji borba za uticaj, posebno u vezi sa energetskom bezbednošću, koju je označila kao jedno od najvećih globalnih pitanja današnjice. U tom kontekstu, podsetila je da 2026. godina predstavlja "Teslinu godinu", te da bi, kada bi došlo do zajedničke naučne saradnje i stvaranja inovacija koje bi zamenila klasične izvore energije, moglo doći i do smanjenja sukoba oko energenata.

Nikšićeva je istakla i značaj obrazovne i naučne diplomatije, navodeći primer nedavnog susreta sa novim ministrom spoljnih poslova Tanzanije Kombom, nekadašnjim ministrom turizma te zemlje, kao i to da mnogi nekadašnji stipendisti iz zemalja Pokreta nesvrstanih, koji tečno govore srpski jezik, danas zauzimaju ključne pozicije u svojim državama, što predstavlja dobru osnovu za buduću saradnju.

Podsetila je i na nekadašnji ugled srpskih kompanija poput "Energoprojekta" i "Hidrotehnike" na tim tržištima, ocenivši da predsednička diplomatija, u okviru koje šefove država pri posetama prate privrednici, doprinosi sklapanju novih poslova.

Na kraju, Nikšićeva je podelila i lično sećanje na trenutak kada je 2018. godine sedela za stolom u srpskoj misiji na Petoj aveniji u Njujorku, mestu gde su Tito, Naser i Nehru 1960. godine osmišljavali ideju o prvom samitu Pokreta nesvrstanih, održanom godinu dana kasnije.

Ocenila je da Beograd ima istorijski pijedestal kolevke "jednog novog sveta" i slobodarske ideje, te da je čast biti danas, u diplomatiji, "na ramenima" osnivača pokreta koji su, kako je rekla, "promišljali jedan lepši svet".