Pijanizmi Balkana – Ida Gamulin

Na hrvatskoj pijanističkoj sceni jedno ime već više od četiri decenije izdvaja se kao sinonim za uzoran umetnički kvalitet i istrajnu posvećenost koncertnom pozivu. Reč je o Idi Gamulin, pijanistkinji koja je, osim u domovini, pažnju muzičke javnosti privukla i izvan njenih granica, te po svojim repertoarskim fokusima i samoj stilistici sviranja istakla kao prepoznatljiva individualnost. Londonski Tajms pisao je još početkom osamdesetih godina prošlog veka kako se „…u stilski raznovrsnom i zahtevnom programu, Ida Gamulin predstavila kao izuzetna pijanistička ličnost snažnog izraza koji oduševljava u rasponu od poetske kontemplacije do moćne bravuroznosti granitno čvrstih oktava”, dodajući da svoj pijanizam oblikuje „u maniru koji podseća na legendarnu Ani Fišer”.

Rođena 1957. godine u Splitu, Ida Gamulin je studije klavira pohađala na zagrebačkoj Muzičkoj akademiji kod Jurice Muraija, a usavršavala se u Vajmaru kod Rodolfa Kerera, te Londonu, gradu koji će se snažno utisnuti u njenu potonju karijeru. U njemu je radila sa Alfredom Brendelom, Džonom Lilom i Ani Fišer. U ovom gradu, Gamulin je, naime, 1983. godine osvojila prestižno pijanističko takmičenje sa imenom Majre Hes, koje joj je otvorilo vrata ne samo vodećih koncertnih dvorana u Britaniji, već i tonskih studija na ostrvu. Iste godine, ni manje ni više nego pred mikrofonima Si-Bi-Esa, snimila je tako svoj prvi album sa delima Johana Sebastijana Baha, privukavši pažnju i pohvalne reči kritike. Ona iz pera cenjenog Lionela Saltera, koja je izašla u „Gramofonu”, omogućila je Idi Gamulin da dobije ponudu za snimanje u čuvenom Studiju Ebi Roud, gde je za I-Em-Aj zabeležila muziku Sergeja Prokofjeva. Usledio je niz diskografskih izdanja u Britaniji, nastavljen minijaturama Dore Pejačević i Franca Lista. U tadašnjoj Jugoslaviji, otpočela je saradnju i sa Jugotonom, pa je u nizu diskografskih upeha koji su obeležili sam početak karijere pijanistkinje ostalo notirano, da je svoj prvi digitalni snimak zagrebački izdavač realizovao upravo sa Idom Gamulin. Uporedo sa studijskom, osamdesetih godina ona počinje i koncertnu aktivnost. Među nastupima koji su obeležili njenu afirmaciju na sceni, izdvojila su se dva solistička koncerta u Kvin Elizabet holu u Londonu. U to vreme Ida Gamulin takođe se predstavlja i u drugim evropskim zemljama, te odlazi na turneje po Sovjetskom Savezu, i u Sjedinjene Američke Države. Pretežno posvećena solističkoj praksi na početku karijere, nakon jednog zapaženog koncerta koji je u Londonu održala sa Martom Argerič i Stivenom Kovačevićem, počela je da nastupa i kao kamerni muzičar sarađujući sa brojnim evropskim muzičarima.

Sumirajući svoju bogatu koncertnu praksu, u jednom intervjuu Ida Gamulin je izjavila: „I nakon niza godina iskustva na podijumu, svaki koncert za mene je jedinstven i neponovljiv. Pred prepunom dvoranom, na njemu sam ipak sama sa svojim klavirom i mogu se prepustiti emocijama, jer tako komuniciram s publikom u dobroj muzici. Prisećam se jednog snimanja Sonate u fis-molu Johanesa Bramsa posvećene Klari Šuman, u potpuno praznoj Velikoj dvorani Lisinski. Na podijumu smo bili samo klavir, mikrofon i ja u snažnoj, emocionalnoj muzici punoj strasti. Bilo je to neposredno nakon nekoliko meseci pauziranja od nastupa. Taj snimak je u Americi bio nagrađen kao najbolje izvođenje Bramsa. Volim da je poslušam ponekad, jer je strastvena i proživljena.”

Zvučni svet Ide Gamulin osvetlićemo njenom interpretacijom upravo Bramsove Sonate broj 2 u fis-molu, koju je Kroacija rekords objavila 1993. godine.

U jednom intervjuu, umetnica je izjavila sledeće: „Za dugu i uspešnu karijeru najvažnija je potreba za svakodnevnim posvećenim radom na instrumentu, potreba poput vode i hrane bez koje ne možete živeti. Možda je potrebno i malo sreće, bez koje nije lako opstati trideset-četrdeset godina aktivno na sceni. I danas vežbam dva do tri sata dnevno, a pre koncerta i više, ali sam i mimo toga neprestano u koncentraciji i mislima u muzici. Ako imate dobru tehniku i memoriju, nije potrebno vežbati satima ponavljajući isti program. To ubija kreaciju i mogućnost iznenađenja na koncertu, čemu se uvijek iskreno radujem...” Bogato koncertno iskustvo, Ida Gamulin već više od trideset godina deli i sa mladim pijanistima kao profesorka na Muzičkoj akademiji u Zagrebu. Posvećena je i promociji hrvatske muzike na podijumu, a posebno mesto u njenoj profesionalnoj biografiji zauzima muzika Dore Pejačević, hrvatske kompozitorke romantičarske epohe, čija je kompletna klavirska dela redigovala za štampu, ali i snimila veći deo njenog opusa. Kao i drugim delima muzičke literature – a pomenućemo da pored vrsnih tumačenja dela Baha i Betovena ova pijanistkinja najveći afinitet iskazuje ka muzici 19. veka – Ida Gamulin muzici Dore Pejačević pristupa sa preovlađujućim lirskim zanosom kao glavnom crtom svog umetničkog karaktera. Ističući da je na oblikovanje njenog pijanizma najviše uticala ruska literatura: briljantna perkusivnost Prokofjeva, orkestarski zvuk i prirodni rubato Rahmanjinova, tamne emocije Šostakoviča i dubina Skrjabina, Gamulin je izgradila pijanistički izraz velikog dijapazona boja i znatne karakterne elastičnosti. Reč je o pijanizmu visokokih estetskih kvaliteta kojim ova umetnica oblikuje nadahnute i stilski precizne interpretacije. Takva su i njena tumačenja komada iz ciklusa Život cveća opus 19 Dore Pejačević, kao i dva Intermeca opus 38 i Fantastični komadi opus 17 ove autorke koje ćemo takođe reprodukovati.

Autor emisije: Stefan Cvetković