Muzej zvuka – Mise Jakoba Renjara

Za razliku od velikog broja renesansnih kompozitora, o čijim životima danas posedujemo samo sporadične informacije, životni put i stvaralaštvo Jakoba Renjara su iznenađujuće dobro dokumentovani. Razlog je što je ovaj umetnik gotovo celokupnu karijeru proveo na habzburškom dvoru, služeći u carskim kapelama čije su aktivnosti bile detaljno beležene.

Renjar je bio član velike porodice muzičara, u kojoj su čak petorica braće bila na visokim pozicijama na dvorovima širom Evrope – Šarl i Pasaksijus su bili angažovani u Španiji, na dvoru Filipa II, Augustin je bio kanonik u Lilu, a Jakob i Fransoa su bili u službi austrijske grane moćnih Habzburgovaca.

Jakob Renjar je u carsku službu stupio kao mladi pevač, 1557. godine, da bi potom, posle kraćeg boravka u Italiji, postao i kompozitor, koji je tokom narednih godina napredovao u dvorskoj muzičkoj hijerarhiji. Tokom više od četiri decenije aktivnog rada, Renjar je bio u službi careva Maksimilijana II i Rudolfa II, kao i nadvojvode Ferdinanda, na čijem dvoru u Inzbruku je radio kao kapelmajstor, unapredivši tamošnji muzički život dovođenjem velikog broja flamanskih i italijanskih pevača. Ipak, po Ferdinandovoj smrti, kapela je rasformirana, te je poslednje godine života, Renjar proveo kao vice-kapelmajstor na dvoru u Pragu, gde je bio zamenik Filipa de Montea.

Renjarove kompozicije su redovno štampane, iako su danas neke od ovih publikacija izgubljene, a dela sačuvana samo u rukopisima. Renjarova najznačajnija publikacija bila je trotomna zbirka Misa, koja je posthumno izdata 1603. godine, ali na čijoj pripremi je kompozitor radio tokom poslednjih godina života.

Renjarov muzički stil, ali i životni put, poseduje izvesnu sličnost sa onim Orlanda di Lasa. Obojica su bili uspešni mladi pevači čiji talenat ih je doveo do muzičkih kapela na dvorovima moćnih vladarskih porodica, u čijim službama su proveli najveći deo karijere, dok su štampana izdanja njihovih dela širila uticaj ovih autora širom Evrope. Ipak, mora se istaći da je u poređenju sa Lasovim, Renjarov stil ostao nešto konzervativniji i usmereniji ka istraživanju kontrapunktskog potencijala muzike, a manje na retoričkim značenjima teksta.

Mise koje ćete slušati u večerašnjoj emisiji zasnovane su na temama nemačkih uskršnjih himni, umesto polifonim delovima moteta ili madrigala, što je u to vreme bila uobičajena praksa. Hrist je ustao je himna koja potiče iz 12. veka, a interesantno je da bila toliko popularna da ju je Johanes Kepler, koji je takođe radio na dvoru u Pragu, iskoristio u svom delu Harmonija sveta, kao primer „prirodno uređene pesme” koju će prepoznati svaki čitalac. Poput ove mise, i misa Raduj se vrli hrišćanski svete je zasnovana na nemačkom uskršnjem napevu, ali koji je nešto mlađi. Ova himna potiče iz 15. veka i znatno je razvijenija od prethodnog Renjarovog uzora. Počinje od najvišeg tona melodije, da bi se potom u skokovima spustila do smirenog završetka u kojem se peva Aleluja. Obe himne su bile štampane 1588. godine u Inzbruku, u malom himnalu pod nazivom „Mala katolička pesmarica”, objavljenom pod patronatom vojvode Ferdinanda. Ova pesmarica imala je za cilj da pokaže da praksa pevanja himni bogu na nemačkom jeziku nije luteranska inovacija, već „stara katolička tradicija”.

Urednica emisije: Ivana Neimarević