Žene u muzici

Pored toga što se bavi pedagoškim radom na Univerzitetu Severna Ajova, Makendlesova već godinama predano promoviše i izvodi dela kompozitorki iz različitih epoha muzičke istorije, kako bi motivisala druge izvođače da ih sviraju, ali inspirisala savremene autorke da pišu dela za klarinet. Večeras ćemo čuti ostvarenja tri savremene kompozitorke – Tereze Martin, Šulamit Ran i Toni Olson – koja su objedinjena na drugom albumu koji je Amanda Makendles objavila za izdavačku kuću Mark Masters 2019. godine.

Američka autorka Tereza Martin, rođena 1979. godine, osnovne i master studije kompozicije i klarineta pohađala je na Univerzitetima u Mičigenu i Arizoni. Na međunarodnoj sceni poznata je kao kompozitorka energične, melodične i ritmički pregnantne muzike, koja inspiraciju nalazi u književnosti, slikarstvu, prirodi, ali i u ličnim iskustvima. Njen opus obuhvata dela za kamerne i velike ansamble, kao i kompozicije za klarinet, izvođene na koncertima, festivalima i tribinama kompozitora u Kanadi, Engleskoj, Belgiji, Italiji, Švedskoj, Španiji, Kini i na Tajvanu. Ovenčana je priznanjem Foruma američkih kompozitora, nagradom na takmičenju koje nosi ime Mortona Gulda i drugim priznanjima.

Na početku emisije slušaćemo ostvarenje iz 2006. godine, nazvano Grifon, koje aludira na mitsko čudovište sa telom lava i glavom, krilima i kandžama orla. Čuvar grobova i riznica, grifon je bio čest dekorativni motiv u Starom veku i renesansi. Kompozitorka je posebno naglasila da je u toku komponovanja zamišljala „veličanstveno stvorenje koje poseduje magičnu i zavodljivu auru, kako ponosno stoji na liticama okeana. Iako divlje i temperamentne naravi, grifon ponekad može biti iznenađujuće miran i nežan”. Nakon toga sledi kompozicija Razglednice iz Belgije iz 2013. godine u kojoj je kompozitorka dočarala svoje utiske i sećanja na boravak u Ostendeu, na belgijskoj Akademiji za klarinet. O njenim pozitivnim impresijama govore i nazivi stavova dela: Belgijska gostoljubivost, Kulinarske đakonije i Avanture u Brižu.

Tereza Martin je za ostvarenje nazvano Svetlost i senke iz 2012. godine inspiraciju pronašla u Geteovom delu Teorija boja – traktatu o prirodi, funkciji i psihologiji boja iz 1810. godine. Iako nije imalo poseban naučni značaj, ovo Geteovo ostvarenje bilo je inspirativno za umetnike i filozofe u 19. veku. Za razliku od mnogih savremenika, slavni nemački mislilac je tamu doživljavao u korelaciji sa svetlošću, a prema njemu, boja je nastala iz interakcije svetlosti i senke. Kompozitorka ovu interakciju muzički prikazuje kroz česte promene registra i dinamike, dok je interakciju tame i svetlosti dočarala kontrastnim odnosima: brzim i sporim segmentima, kao i dijatonskim pasažima naspram hromatskih.

Kompozicija Za glumca: Monolog za klarinet u A duru Šulamit Ran napisana je 1978. godine. Ova izraelsko-američka kompozitorka je 1990. godine dobila Pulicerovu nagradu za muziku za svoju Simfoniju. Kritičari njenu muziku opisuju rečima da je „ubedljiva, ne samo zbog zanimljivog i često emotivnog sadržaja, već i zbog inteligentnog i veoma jasnog kompozitorskog pisma”. Njen obiman opus uključuje dela za orkestar, kamerne sastave, solo pesme, kao i opere, među kojima posebno mesto pripada operi o Ani Frank, koja je premijerno predstavljena 2023. godine.

O delu Za glumca: Monolog za klarinet u A duru Šulamit Ran je istakla sledeće: „Inspiraciju dugujem ličnom etosu sa kojim se klarinet povezuje u mom umu. Za mene ovaj instrument u svojoj savremenoj upotrebi sugeriše neverovatan opseg pokreta, dinamike i emocija”. Kompozitorka ovim delom od interpretatora traži da preuzme ulogu „virtuoznog glumca” koji muzičkim sredstvima izvodi određen oblik ‘monodrame bez reči‘.

Emisiju će zaokružiti ostvarenje Paraklet Toni Olson. Dela ove savremene kanadske kompozitorke kritičari opisuju kao tajnovita i zagonetna, a ona inspiraciju pronalazi u politici, duhovnosti, svetu prirode, kao i u odnosima sa muzičarima za koje piše. Njen opus sadrži ostvarenja za solo instrumente, vokalna dela, kompozicije za različite kamerne ansamble, horove, kao i scensku muziku.

Kompozicija Paraklet nastala je 2013. godine, a delo je, prema kompozitorkinim rečima, pisala kako bi izvođaču i slušaocima pružila određeni vid katarze. Prvi stav predstavlja portret konfuzije i šoka koji osoba oseća nakon što primi teške vesti, dok drugi donosi viziju duše koja je pronašla mir nakon gubitka.

Urednica Irina Maksimović Šašić