Operski svet Šarl-Simona Katela

Katel je autor čije se stvaralaštvo vezuje za scenu Pariske opere u doba Napoleona. U prvom delu emisije slušaćete drugi čin njegov lirske tragedije Semiramida, premijerno izvedene 1802. godine na sceni Pariske opere. Čin započinje ljubavnom scenom mladog vojskovođe Arzasa i princeze Azeme, koju prekida ljubomorni princ Asur. U drugom delu čina, na iznenađenje čitavog dvora, Semiramida objavljuje svoju nameru da za supruga uzme upravo Arzasa. U ovom trenutku samo je Vrhovni sveštenik svestan činjenice da je Arzas zapravo izgubljeni sin kralja Ninusa i kraljice Semiramide, koga je Asur ubio po naređenju kraljice.

Katelova partitura pokazuje tendenciju ovog autora da muzičku ekspresiju dočara harmonskim rešenjima, dijalozima i veštom upotrebom orkestra, pre nego tematskim materijalom solističkih numera. Kritičari njegovog doba neretko su konstatovali da u ovim operama jednostavno „nema dovoljno pevanja“. Ipak, emocije protagonista Katel uspešno razvija i prikazuje u scenski dinamičnim situacijama, služeći se iskustvom poteklim iz francuske komične opere. Semiramida je u svojoj premijernoj produkciji na pariskoj sceni bila popularna, između ostalog zahvaljujući raskošnim dvorskim scenama, koje su pored muzičkih sredstava uključivale i vanrednu i skupocenu scenografiju i kostimografiju zasićene orijentalnim motivima. 

O uplivima francuske komične opere na scenu lirske tragedije svedoči i opera Hadrijan kompozitora Etjena Meila, premijerno izvedena tri godine pre Katelove Semiramide. Libreto je radio Fransoa-Benoa Hofman, prema Metastazijevom libretu za operu Hadrijan u Siriji Antonija Kaldare. Ovo delo je svojevrsni izlet na scenu Pariske opere u stvaralaštvu Meila i Hofmana, koji su inače svoje karijere gradili u žanru komične opere i na scenama drugih pariskih pozorišta. Sudbina ove opere takođe je neraskidivo vezana za Francusku buržoasku revoluciju. U vreme kada je bila pripremana premijera opere, na proleće 1792. godine, i to pod naslovom Hadrijan, imperator Rima, Francuskoj je pretio rat sa Hazburškom i Pruskom koalicijom predvođenom Leopoldom II, koji je i dalje nosio simboličnu titulu svetog rimskog cara. Pored toga, Parizom su se pronele glasine da će u operi, u sceni Hadrijanovog trijumfa, biti korišćeni konji iz štala omražene kraljice Marije Antoanete, ujedno Leopoldove sestre. Ne postoje indicije da su autori zaista razmišljali o ovim konotacijama, a Hofman je u štampi branio operu, pozivajući se na revolucionarnu Deklaraciju o ljudskim pravima i zakone koji su ukinuli cenzuru. Uprkos tome, delo je izvedeno tek u junu 1799. godine, pod promenjenim političkim okolnostima, kada je Prvom francuskom republikom vladao Direktorijat i demokratski izabran Savet pet stotina. Tada su, međutim, Parižani u Hadrijanu prepoznali Napoleona Bonapartu, koji je sticao sve veću vlast i koji je četiri meseca nakon premijere izveo državni udar, preuzevši vlast kao prvi konzul republike.

Autor: Srđan Atanasovski
Urednica: Sanja Kunjadić