Vek harmonike – Klaudijuš Baran

Ovog poljskog harmonikaša kritika hvali kao svestranog umetnika izuzetnog senzibiliteta, koji je svojim umetničkim dostignućima promenio percepciju harmonike u svojoj rodnoj zemlji, uzdižući je na poziciju ravnopravnog instrumenta sa ostalima. Njegove interpretacije rezultat su poznavanja istorijskog konteksta nastanka dela i njihovih stilskih karakteristika, a zvučni tok vođen je prevashodno istančanim osećajem za dinamiku, kvalitet tona i artikulaciju. Baranova velika strast je argentinski tango, a kreativno oblikovanje scenskih nastupa učinili su da bude prvi poljski instrumentalista koji je uveo bandoneon u koncertne dvorane u Poljskoj. Osim toga, Klaudijuš Baran je i prvi harmonikaš koji je nastupio sa Varšavskom filharmonijom i drugim vodećim poljskim orkestrima.

Diplomirao je na Muzičkoj akademiji Frederik Šopen u Varšavi, kao i na Konzervatorijumu u Parizu, a završio je i postdoktorske studije. Trenutno obavlja najvažniju funkciju na vodećoj poljskoj visokoškolskoj ustanovi – rektora Muzičke akademije Frederik Šopen u Varšavi.

Ono po čemu je Baran još prepoznatljiv su izdanja sa delima poljskih autora, a jedan od poslednjih kompakt-diskova posvećen je ostvarenjima Ignaca Zalevskog. Baran je, osim što je autor koncepta ovog kompakt-diska i prvi izvođač skoro svih kompozicija koje su ovom prilikom objavljene.

Sa albuma Dela za harmoniku Ignaca Zalevskog, koji je Baran objavio 2020. godine, na početku emisije slušaćete komad pod nazivom Zli, prema istoimenoj noveli i bestseleru Leopolda Tirmanda objavljenoj 1954. godine, a koja govori o kriminalnom miljeu u postratnoj Varšavi.

Potom ćete čuti Tokatu za saksofon i harmoniku koju je kompozitor napisao 2018. godine za dvojicu rektora Univerziteta Frederik Šopen, Pavela Gusnara i Klaudijuša Barana, kao i Fantaziju-sinopsis prema motivima Monjuškove opere Halka. Ostvarenje je nastalo 2019. godine kao porudžbina Velikog teatra Nacionalne opere iz Varšave, a na inicijativu Klaudijuša Barana. Narudžbina je priređena povodom obeležavanja 200 godina od rođenja Stanislava Monjuška, jednog od najznačajnijih poljskih kompozitora 19. veka i začetnika poljske nacionalne opere. Komad je napisan u vidu rezimea najvažnijih delova opere Halka, koji su potom razvijeni novije harmonske, kontrapunktske i ritmičke kontekste.

U drugom delu emisije koju smo posvetili interpretacijama Klaudijuša Barana, čućete još i Sonatu broj 3 Vladislava Zolotarjova. Važno je istaći činjenicu da je ovim delom autor razbio stereotip o harmonici kao narodnom instrumentu koristeći dodekafonsku tehniku. Posebnu inspiraciju našao je u delima Arnolda Šenberga iz različitih faza, posebno posmrtnim maršom iz seksteta Ozarena noć opus 4, zbog čega se Sonata završava akordima koji asociraju na crkvena zvona.

Urednica emisije Marija Vuković