Muzej zvuka – Rukopis Karla G

Naime, 2002. godine, na buvljoj pijaci nedaleko od Beča, kupljen je rukopis čiji je značaj ubrzo prepoznao Roman Hlada, pišući diplomski rad o kompozicijama koje su se našle u ovoj zbirci. Rukopis je tada skeniran, a slike dokumenata postavljene na internet, dok je sama zbirka 2007, samo pet godina nakon otkrića, ponovo postala nedostupna javnosti, kada ju je na aukciji Sotbija kupio anonimni kolekcionar. Istraživanje ove vredne zbirke, tako je omogućeno samo zahvaljujući skenovima koji su napravljeni pre njegove prodaje i koji otkrivaju na desetine liturgijskih kompozicija za jedan ili dva ornamentisana glasa i orguljsku pratnju. Na osnovu stilskih karakteristika kompozicija, kao i autora koji se pominju u zbirci, može se zaključiti da je nastala u centralnoj Italiji, između 1600. i 1620. godine. Ovaj vremenski okvir, kao i ime vlasnika rukopisa, napisano perom, u kojem se razaznaju slova Di Carlo G odnosno Od Karla G, sugerisao bi da je najočigledniji izbor bio Karlo Đezualdo da Venoza, bogati aristokrata i jedan od najavangardnijih kompozitora tog doba. Međutim, najverovatnije on nije bio naručilac ove zbirke, a identitet pravog vlasnika, ostaće po svoj prilici nepoznat.

Ali, ono što ovaj rukopis čini posebno zanimljivim, jeste preciznost notacije, koja odudara od prakse tog doba. Naime, oko 1600. godine, kompozicije su bile zapisivane u pojednostavljenoj formi. U rukopisima ili štampanim partiturama, beležena je osnovna melodija, dok su ukrase, tokom izvođenja dodavali sami interpretatori. Isto je važilo i za instrumentalne deonice, u ovom slučaju orgulje, gde je samo bas linija zapisivana, dok se od kompetentnog svirača očekivalo da osmisli odgovarajuće gornje glasove. U Rukopisu Karla G, međutim, svaka nota, svaki, i najmanji ornament je zapisan, što istraživačima daje jedinstven uvid u izvođačku praksu tog doba. Najveći broj kompozicija napisao je sam „Karlo G.” – njegovo ime, delimično vidljivo je napisano na prvoj strani, dok se na drugim mestima pojavljuju samo inicijali. Pored njegovih radova, tu su i kompozicije Đulija Kačinija, Luke Marencija, Paola Kvaljatija, Đirolama Đakobija i Bartolomea Barbarina, od koji su sve, izuzev jednog Marencijevog komada „unike”, odnosno ne mogu se pronaći ni u jednom drugom izvoru. Kao što smo pomenuli, u ovom rukopisu nalaze se kompozicije za jedan ili dva glasa i orguljski pratnju, ali postoji i par izuzetaka. Naime, neke kompozicije su zapisane u dve varijante, sa orguljskom ili sa pratnjom na kitaroneu, koja je zapisana pomoću tabulatura. U rukopisu se na nekoliko mesta pominje i violina, najverovatnije kao alternacija za drugi visoki glas, jer su diminucije koje su zapisane, više i brže nego one notirane za ljudski glas.

Urednica emisije: Ivana Neimarević