Pariska Opera – počeci, žanrovi, teme

Objavljen krajem 16. veka, Tasov ep predstavlja mitologizovanu pripovest o Prvom krstaškom pohodu i osvajanju Jerusalima, te u svojoj razgranatoj i fragmentiranoj fabuli, u kojoj centralnu ulogu imaju upravo epizodni ljubavni zapleti, prati sukob hrišćana i muslimana kao svojevrsnu nit vodilju. Uvodeći elemente fantastike, Taso takođe preuzima literarne postupke iz klasičnih epova Homera i Vergilija, insistirajući na sukobu između ljubavi i vojničke dužnosti i časti, što je njegov ep načinilo posebno privlačnim za autore opera 17. i 18. veka.

Kao najuticajniju francusku operu za koju je ep Oslobođeni Jerusalim poslužio kao predložak možemo prepoznati muzičku tragediju Armida, libretiste Filipa Kinoa i kompozitora Žan-Batiste Lilija, iz 1686. godine. Poznavaoci muzike 18. veka videli su u Armidi Lilijevo remek-delo, a opera je i redovno izvođena na sceni Kraljevske akademije za muziku, sa čak šest novih produkcija postavljenih zaključno sa 1764. godinom. Posebno je zanimljivo to kako se Lili i Kino fokusiraju na kontinuirani unutrašnji razvoj glavnih likova – viteza Renoa i čarobnice Armide, koja, uprkos nameri da ubije viteza, biva opčinjena njime i pokušava da ga činima privoli da ostane sa njom. Kinoova drama jedna je od onih koje je Lili omuzikalio u građenju žanra francuske ozbiljne opere, a kojima su se zatim kompozitori druge polovine 18. veka vraćali u nameri da redefinišu ovaj žanr. Kristof Vilibald Gluk autor je istoimene opere za parisku scenu iz 1777. godine, u kojoj je začuđujuće veran Kinoovim i Lilijevim muzičko-dramatskim rešenjima, ali takođe pokušava da novim kompozicionim sredstvima intenzivira portrete likova i neposrednost scenske radnje.

Lirska tragedija Reno iz 1783. godine, kompozitora Antonija Sakinija, svojevrsni je nastavak Lilijeve, a samim tim i Glukove Armide. Libreto koji potpisuje Žan-Žozef Lebef, rađen je na osnovu tragedije Simon-Žozefa Pelegrana, koju je 1722. godine omuzikalio Anri Demare. I dalje pratimo lik Armide, koja je rastrzana između ljubavi prema vitezu Renou i dužnosti da se suprotstavi krstašima, ali su sada ulozi uvećani, jer se Armidin otac, Idraot, kralj Damaska, bori sa Renoom na život i smrt. Armida odlučuje da sebi oduzme život i moli bogove da zaštite njenog oca. U ovome je, u poslednjem činu opere, sprečava Reno: iako pobednik u bici, on odlučuje da poštedi život Idraota i poda se neumornoj ljubavi Armide. Čućete treći, poslednji čin Sakinijeve opere, koji se završava baletskim divertismanom u fantastičnoj palati Armide i Renoa.

Muzičke tragedija Tankred libretiste Antoana Danšea i kompozitora Andrea Kampre, premijerno je izvedena na sceni pariske Opere, odnosno Kraljevske akademije za muziku, 1702. godine. Radnja opere zasnovana je na jedinoj ljubavnoj epizodi Tasovog epa koja kao protagonistu ima istorijsku ličnost: normanskog viteza Tankreda Galilejskog. Tankredova izabranica srca je Klorinda, saracenska princeza i ratnica. Smrtno ranjena predvodeći napad na hrišćansko utvrđenje, Klorinda na samrti prihvata hrišćanstvo, a Tankred, u završnoj sceni opere, oplakuje njenu smrt.

Autor Srđan Atanasovski
Urednica Sanja Kunjadić