Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori: Od Zetske eparhije 1219. na Prevlaci do, za vlast 21. veka, "uzurpatorske" Crkve

Zetska eparhija je naziv za staru, srednjovekovnu episkopiju Srpske pravoslavne crkve iz koje se tokom poznije istorije razvila današnja Mitropolija crnogorsko-primorska. Zetsku eparhiju 1219. godine osnovao je Prvi srpski arhiepiskop Sveti Sava sa sedištem u Manastiru Svetog arhanđela Mihaila, na Prevlaci, u Boki Kotorskoj, na ostrvu koje se danas zove Stradioti. Ova eparhija obuhvatala je čitavu srednjovekovnu oblast stare Zete, odnosno Duklje, sa Primorjem od Kotora do Lješa, a prema unutrašnjosti to su bile oblasti Morače, čitavog Skadra, u današnjoj severnoj Albaniji. Kada je 1346. Srbija postala carevina i Arhiepiskopija dignuta na rang Patrijaršije, Zetska eparhija proglašena je mitropolijom.

Krajem 14. i početkom 15. veka, usled tadašnjih ratnih zbivanja i unutrašnjih sukoba, došlo je do razaranja starog sedišta Zetske eparhije na Prevlaci. Zetski mitropoliti su privremeno prešli na druga mesta. Jedan od tadašnjih zetskih mitropolita boravio je u Budvi, a bio je 1441.godine i kastelan srpskog despota Đurđa u istom gradu. Drugi zetski mitropolit 1456. bio je feudalni gospodar u primorskoj župi Luštici.

Tokom 15. veka zetski mitropoliti se sve češće spominju u skadarskoj Krajini, odnosno, u Vranjini i na Obodu u Rijeci Crnojevića, gde su imali i svoje vikarne episkope, dok se 1485. godine nisu definitivno nastanili u Bogorodičinom manastiru na Cetinju. Od tada se Zetska eparhija, po novom sedištu na Cetinji, prozvala i Cetinjskom eparhijom iz koje će se razviti današnja Mitropolija crnogorsko-primorska. Koji su putevi, istorijski i ideološki, koji vode od "Srpske Sparte" do "Crvene Hrvatske" i kome je to u interesu?

O istorijskim, društveno-identitetskim i crkvenim aspektima krize u Crnoj Gori, u ovonedeljnoj Riznici, govori istoričar Dejan Ristić.

Autor i voditelj: Dušanka Zeković.